Essays · Fashion as Design

Fashion as Design.

Thứ ta mặc mỗi ngày cũng là một vật được thiết kế.

Fashion as Design: những món đồ mặc hằng ngày như quần jeans, áo thun trắng được bày như vật thiết kế

Ai cũng mặc một thứ gì đó

Trong mọi loại hình thiết kế, quần áo là thứ gần người nhất. Ai cũng mặc một thứ gì đó, ở bất cứ đâu. Có khi là một bộ trang phục đầy đủ. Có khi chỉ là một dấu hiệu trên da, như hình xăm. Ta có thể sống cả đời không ngồi lên một chiếc ghế nổi tiếng, nhưng không ai sống một ngày mà không chạm vào vải.

Nhìn thời trang như thiết kế nghĩa là tạm gác chuyện mốt, chuyện mùa, chuyện sàn diễn. Thay vào đó là những câu hỏi của người làm vật. Món đồ này làm từ gì? Ai làm, làm bằng máy hay bằng tay? Nó giải quyết vấn đề gì cho cơ thể? Nó nói gì về người mặc, và về xã hội sinh ra nó?

Giống các ngành thiết kế khác, quần áo luôn nằm giữa những lực kéo ngược nhau. Chức năng và hình thức. Máy móc và bàn tay người. Chuẩn hoá và làm riêng. Đại chúng và bản sắc. Thực tế và lý tưởng. Mỗi món đồ là một cách dung hoà riêng giữa những lực ấy.

Từ Are Clothes Modern? đến Items

Câu hỏi này không mới. Năm 1944, Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại New York làm triển lãm Are Clothes Modern?, do kiến trúc sư Bernard Rudofsky thực hiện. Rudofsky muốn người xem nhìn lại những gì họ mặc: vì sao ta mặc như vậy, những quy ước nào là cần thiết, những quy ước nào chỉ là thói quen.

Phải hơn bảy mươi năm sau, bảo tàng mới làm một triển lãm thời trang lớn tiếp theo. Items: Is Fashion Modern? mở từ ngày 1 tháng 10 năm 2017 đến ngày 28 tháng 1 năm 2018, do giám tuyển Paola Antonelli cùng Michelle Millar Fisher thuộc phòng Kiến trúc và Thiết kế tổ chức. Triển lãm gồm 111 món đồ mặc và phụ kiện đã có ảnh hưởng lớn trong thế kỷ 20 và 21.

Danh sách ấy có những thứ rất quen, như quần jeans Levi's 501, có những thứ mang theo cả một nền văn hoá, như tấm sari. Mỗi món được xem như một vật thiết kế: có lịch sử, có kỹ thuật, có đời sống xã hội.

Fashion as Design là phần mở rộng của cuộc trò chuyện đó, dưới dạng một khoá học. Trọng tâm dịch từ cá nhân sang tập thể, từ câu hỏi quần áo là gì sang câu hỏi quần áo có thể trở thành gì.

Từ tấm kente đến chiếc váy in 3D

Khoá học đi qua một tuyển chọn đồ mặc từ nhiều nơi trên thế giới. Tấm vải kente dệt ở Tây Phi. Chiếc quần jeans. Những chiếc váy thử nghiệm được in bằng máy in 3D. Mỗi món là một trường hợp để hỏi cùng ba câu: nó được làm ra thế nào, được mặc thế nào, và được hiểu thế nào.

Câu trả lời đến từ nhiều người khác nhau. Nhà thiết kế, thợ may, nhà nghiên cứu lịch sử, những người đang thử vật liệu mới. Người học được đưa vào studio của nhà thiết kế, nghe phỏng vấn, xem tư liệu hình ảnh và bối cảnh lịch sử của từng món.

Điều đọng lại là một thay đổi nhỏ trong cách nhìn. Chiếc áo thun trắng trong tủ không còn là một món đồ vô danh. Nó có một đường cắt được tính toán, một loại sợi được chọn, một lịch sử đi từ đồ lót của lính thành đồ mặc hằng ngày của mọi người. Nó là một thiết kế, chỉ là quá quen nên ta quên mất.

Tác động của quần áo cũng không dừng ở bề mặt. Nó chạm tới lao động, môi trường, kinh tế, chính trị. Ai dệt tấm vải, ở đâu, với giá nào. Chiếc áo bị bỏ đi sẽ nằm ở đâu. Nhìn thời trang như thiết kế là nhìn cả chuỗi đó, không chỉ nhìn cái đẹp.



Thành viên Penta