Essays · Fashion as Design
Fashion as Design.
Thứ ta mặc mỗi ngày cũng là một vật được thiết kế.
What we wear every day is also a designed object.
Ai cũng mặc một thứ gì đó
Trong mọi loại hình thiết kế, quần áo là thứ gần người nhất. Ai cũng mặc một thứ gì đó, ở bất cứ đâu. Có khi là một bộ trang phục đầy đủ. Có khi chỉ là một dấu hiệu trên da, như hình xăm. Ta có thể sống cả đời không ngồi lên một chiếc ghế nổi tiếng, nhưng không ai sống một ngày mà không chạm vào vải.
Nhìn thời trang như thiết kế nghĩa là tạm gác chuyện mốt, chuyện mùa, chuyện sàn diễn. Thay vào đó là những câu hỏi của người làm vật. Món đồ này làm từ gì? Ai làm, làm bằng máy hay bằng tay? Nó giải quyết vấn đề gì cho cơ thể? Nó nói gì về người mặc, và về xã hội sinh ra nó?
Giống các ngành thiết kế khác, quần áo luôn nằm giữa những lực kéo ngược nhau. Chức năng và hình thức. Máy móc và bàn tay người. Chuẩn hoá và làm riêng. Đại chúng và bản sắc. Thực tế và lý tưởng. Mỗi món đồ là một cách dung hoà riêng giữa những lực ấy.
Từ Are Clothes Modern? đến Items
Câu hỏi này không mới. Năm 1944, Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại New York làm triển lãm Are Clothes Modern?, do kiến trúc sư Bernard Rudofsky thực hiện. Rudofsky muốn người xem nhìn lại những gì họ mặc: vì sao ta mặc như vậy, những quy ước nào là cần thiết, những quy ước nào chỉ là thói quen.
Phải hơn bảy mươi năm sau, bảo tàng mới làm một triển lãm thời trang lớn tiếp theo. Items: Is Fashion Modern? mở từ ngày 1 tháng 10 năm 2017 đến ngày 28 tháng 1 năm 2018, do giám tuyển Paola Antonelli cùng Michelle Millar Fisher thuộc phòng Kiến trúc và Thiết kế tổ chức. Triển lãm gồm 111 món đồ mặc và phụ kiện đã có ảnh hưởng lớn trong thế kỷ 20 và 21.
Danh sách ấy có những thứ rất quen, như quần jeans Levi's 501, có những thứ mang theo cả một nền văn hoá, như tấm sari. Mỗi món được xem như một vật thiết kế: có lịch sử, có kỹ thuật, có đời sống xã hội.
Fashion as Design là phần mở rộng của cuộc trò chuyện đó, dưới dạng một khoá học. Trọng tâm dịch từ cá nhân sang tập thể, từ câu hỏi quần áo là gì sang câu hỏi quần áo có thể trở thành gì.
Từ tấm kente đến chiếc váy in 3D
Khoá học đi qua một tuyển chọn đồ mặc từ nhiều nơi trên thế giới. Tấm vải kente dệt ở Tây Phi. Chiếc quần jeans. Những chiếc váy thử nghiệm được in bằng máy in 3D. Mỗi món là một trường hợp để hỏi cùng ba câu: nó được làm ra thế nào, được mặc thế nào, và được hiểu thế nào.
Câu trả lời đến từ nhiều người khác nhau. Nhà thiết kế, thợ may, nhà nghiên cứu lịch sử, những người đang thử vật liệu mới. Người học được đưa vào studio của nhà thiết kế, nghe phỏng vấn, xem tư liệu hình ảnh và bối cảnh lịch sử của từng món.
Điều đọng lại là một thay đổi nhỏ trong cách nhìn. Chiếc áo thun trắng trong tủ không còn là một món đồ vô danh. Nó có một đường cắt được tính toán, một loại sợi được chọn, một lịch sử đi từ đồ lót của lính thành đồ mặc hằng ngày của mọi người. Nó là một thiết kế, chỉ là quá quen nên ta quên mất.
Tác động của quần áo cũng không dừng ở bề mặt. Nó chạm tới lao động, môi trường, kinh tế, chính trị. Ai dệt tấm vải, ở đâu, với giá nào. Chiếc áo bị bỏ đi sẽ nằm ở đâu. Nhìn thời trang như thiết kế là nhìn cả chuỗi đó, không chỉ nhìn cái đẹp.
Everyone wears something
Of all forms of design, clothing is the one closest to us. Everyone, everywhere, wears something. Sometimes a full outfit. Sometimes only a mark on the skin, like a tattoo. We can live our whole lives without sitting on a famous chair, but no one spends a day without touching cloth.
Seeing fashion as design means setting aside trends, seasons, runways. In their place come the questions of a maker of objects. What is this made of? Who made it, by machine or by hand? What problem does it solve for the body? What does it say about the wearer, and about the society that produced it?
Like other design fields, clothing always sits between opposing pulls. Function and form. Machines and human hands. Standard sizes and custom fits. Mass appeal and personal identity. Pragmatism and ideals. Each garment is its own way of balancing them.
From Are Clothes Modern? to Items
The question is not new. In 1944 the Museum of Modern Art in New York staged Are Clothes Modern?, organized by the architect Bernard Rudofsky. Rudofsky wanted visitors to reconsider what they wore: why we dress as we do, which conventions are needed and which are only habits.
More than seventy years passed before the museum mounted its next major fashion exhibition. Items: Is Fashion Modern? ran from October 1, 2017 to January 28, 2018, organized by the curator Paola Antonelli with Michelle Millar Fisher of the Department of Architecture and Design. It gathered 111 garments and accessories that had a strong influence across the twentieth and twenty first centuries.
The list included very familiar things, like Levi's 501 jeans, and things that carry a whole culture, like the sari. Each was treated as a designed object, with a history, a technique, a social life.
Fashion as Design extends that conversation in the form of a course. Its focus shifts from the individual to the collective, from what clothing is to what clothing can become.
From kente cloth to a 3D printed dress
The course moves through a selection of garments from around the world. Kente cloth woven in West Africa. Blue jeans. Experimental dresses made on 3D printers. Each piece is a case for asking the same three questions: how it is made, how it is worn, how it is understood.
The answers come from many voices. Designers, tailors, historians, people testing new materials. Learners are taken into studios, hear interviews, and see visual records and historical context for each piece.
What stays is a small shift in how one looks. The white T-shirt in the drawer is no longer anonymous. It has a calculated cut, a chosen fibre, a history that runs from military underwear to everyday wear for everyone. It is a design; it is simply so familiar that we forget.
The reach of clothing does not stop at the surface either. It touches labour, the environment, economics, politics. Who wove the cloth, where, at what price. Where the discarded shirt will end up. Seeing fashion as design means seeing that whole chain, not only the beauty.
Fashion as Design