Essays · Olfactory Art

Flying Object. Tate Sensorium.

Mỗi mùi là một cách đọc bức tranh, không phải bức tranh.

Tate Sensorium tại Tate Britain: không gian trưng bày bốn bức tranh với âm thanh, mùi, vị và cảm giác chạm

Tate · Tate


Một phòng tối ở Tate Britain

Mùa hè năm 2015, phòng 34 của Tate Britain ở London được biến thành một không gian tối và kín. Từ 26 tháng Tám đến 4 tháng Mười, khách vào theo từng nhóm nhỏ để xem bốn bức tranh trong bộ sưu tập của bảo tàng. Nhưng họ không chỉ xem. Họ nghe, ngửi, nếm, và cảm thấy một thứ chạm vào tay mà không có gì chạm vào cả.

Dự án mang tên Tate Sensorium. Nó là tác phẩm thắng IK Prize năm ấy, một giải của Tate dành cho ý tưởng dùng công nghệ để đưa người xem đến gần bộ sưu tập, với sự hỗ trợ của Porter Foundation.

Người làm là Flying Object, một studio sáng tạo. Quanh họ là một nhóm chuyên gia ở từng giác quan. Nick Ryan lo âm thanh. Odette Toilette, một người chuyên làm việc với mùi, lo phần hương. Paul A Young, một thợ làm sô cô la, lo phần vị. Annette Mees, người làm kịch tương tác, và Cis O'Boyle, nhà thiết kế ánh sáng, dựng không gian. Phòng thí nghiệm SCHI Lab của Đại học Sussex, do tiến sĩ Marianna Obrist dẫn dắt, mang đến phần chạm.

Kỹ thuật đi kèm khá nhiều. Âm thanh hai tai và âm thanh định hướng tạo cảm giác không gian. Một hệ thống phát nước hoa đưa mùi đến đúng chỗ đúng lúc. Một thiết bị dùng sóng siêu âm tạo cảm giác chạm lên bàn tay qua không khí. Và mỗi người xem đeo một vòng tay đo phản ứng điện trên da, để ghi lại cơ thể họ phản ứng ra sao trước từng bức tranh.

Bốn bức tranh, bốn cách ngửi

Bức đầu tiên là Figure in a Landscape của Francis Bacon, vẽ năm 1945. Một hình người mờ, một bãi cỏ, một khung cảnh trống. Tate Sensorium đặt cạnh nó mùi cỏ và mùi đất, cùng tiếng máy móc và thành phố. Người xem còn được nếm một viên sô cô la trông bình thường nhưng bên trong là than, muối biển, mảnh hạt cacao và trà Lapsang Souchong. Vị đắng, mặn, khói.

Bức thứ hai là In the Hold của David Bomberg, vẽ khoảng năm 1913 đến 1914, lấy cảm hứng từ những người phu bến tàu làm việc trong khoang một con tàu. Bức tranh gần như trừu tượng, những mảnh hình học vỡ ra. Dự án đưa vào đó tiếng động của một bến tàu trước Thế chiến thứ nhất và mùi sơn.

Bức thứ ba là Interior II của Richard Hamilton, năm 1964. Một nội thất sạch, phẳng, lạnh. Âm thanh là tiếng bước chân xen tiếng giấy sột soạt. Mùi là keo xịt tóc, dung môi, và mùi chất đánh bóng đồ gỗ. Những mùi của một ngôi nhà được dọn dẹp mỗi ngày, lặp đi lặp lại.

Bức thứ tư là Full Stop của John Latham, năm 1961, một vòng tròn đen lớn làm bằng sơn phun. Ở đây, phần chính là cảm giác chạm. Âm thanh đi cùng thiết bị siêu âm, để người xem cảm thấy trên tay một thứ như hạt sơn đang rơi, dù không có gì thật sự chạm vào.

Diễn giải, không phải phục dựng

Điều quan trọng cần nói rõ: không mùi nào trong số này là mùi thật của bức tranh. Bacon không vẽ ngoài đồng cỏ với một viên sô cô la trong túi. Hamilton không để lại chai keo xịt tóc nào. Những mùi ấy là lời đọc của một nhóm người sống sau họ nhiều thập kỷ.

Vì vậy Tate Sensorium thú vị ở chỗ nó để lộ việc diễn giải. Một tấm nhãn cạnh bức tranh cũng là diễn giải, nhưng chữ viết trông trung lập. Mùi thì không bao giờ trông trung lập. Khi ngửi thấy keo xịt tóc trước Interior II, người xem biết ngay có ai đó đã chọn mùi này, và họ có thể đồng ý hoặc không.

Vòng tay đo phản ứng của da thêm một tầng nghĩa khác. Bảo tàng không chỉ hỏi bạn nghĩ gì về bức tranh. Nó ghi lại cơ thể bạn làm gì trước bức tranh. Người xem trở thành một phần của dữ liệu.

Ý tưởng đưa mùi vào một hình ảnh không mới. Từ những năm 1960, Sensorama của Morton Heilig đã thử cho người xem phim ngửi thấy cảnh trên màn hình. Tate Sensorium mang câu hỏi ấy vào một bảo tàng hội hoạ, nơi hình ảnh vốn được coi là đủ. Nó không trả lời rằng hình ảnh thiếu. Nó chỉ cho thấy rằng mỗi người xem vẫn luôn mang theo mũi, tai và lưỡi của mình khi đứng trước một bức tranh, dù bảo tàng có nhắc hay không.



Thành viên Penta