Essays · Olfactory Art

Projects: Gabrielle L'Hirondelle Hill.

Thuốc lá là một cái cây trước khi là một điếu thuốc.

Gabrielle L'Hirondelle Hill tại MoMA: cờ khâu từ lá thuốc lá khô treo trên tường

Một phòng Projects ở MoMA

Từ 25 tháng 4 đến 15 tháng 8 năm 2021, Museum of Modern Art ở New York dành một phòng trong chuỗi Projects cho Gabrielle L'Hirondelle Hill. Chuỗi Projects là nơi bảo tàng giới thiệu nghệ sĩ đương đại qua những triển lãm nhỏ, tập trung. Năm 2021 cũng là năm chuỗi này tròn năm mươi tuổi. Giám tuyển là Lucy Gallun.

Hill là nghệ sĩ người Métis, một cộng đồng bản địa ở Canada, sống và làm việc ở Vancouver. Chất liệu bà dùng nhiều nhất là thuốc lá.

Không phải thuốc lá như một hình ảnh, mà thuốc lá như một vật: lá khô, lá tươi, thuốc lá vụn, hoa thuốc lá, dầu ngâm thuốc lá. Trong phòng ở MoMA, gần như mọi thứ đều chứa nó.

Cờ, thỏ và bùa

Trong phòng có hai tác phẩm năm 2019, Dispersal và Disintegration. Đó là những tấm vải khâu từ lá thuốc lá khô theo hoạ tiết giống lá cờ. Hai loại lá được dùng: Perique và Virginia.

Cặp lá ấy không được chọn ngẫu nhiên. Perique là giống thuốc lá vốn do người Choctaw và Chickasaw trồng. Virginia là nền móng của ngành thuốc lá điếu Mỹ. Một bên là cây của người bản địa. Một bên là cây của thị trường. Khâu chúng vào cùng một lá cờ là đặt hai lịch sử ấy cạnh nhau, trên một biểu tượng vốn dùng để tuyên bố chủ quyền.

Có cả những con thỏ mềm làm từ quần tất nhồi thuốc lá vụn. Con lớn nhất, Counterblaste, làm năm 2021, đi một đôi giày chạy bộ màu tím. Tên của nó trùng với tên một bài luận chống thuốc lá mà vua James I nước Anh viết đầu thế kỷ 17.

Và có mười một bức tranh nhỏ Hill gọi là bùa, spells. Bà vẽ bằng dầu Crisco ngâm thuốc lá, sơn dầu, ảnh cắt từ tạp chí và hoa thuốc lá trên giấy. Tên các bức như những lời dặn: Spell #10, for unsticking, bùa để gỡ ra. Spell #6, at the bus stop, ở trạm xe buýt.

Bức tường có mùi

Rồi đến bức tường. Một mảng tường của phòng trưng bày được chà bằng lá thuốc lá tươi. Không có hình vẽ. Không có chữ. Chỉ có lá được miết lên mặt tường cho tới khi mùi ngấm vào.

Người xem có thể không nhận ra ngay mảng tường ấy. Nhưng họ ngửi thấy nó. Một mùi ngọt nhẹ, khác hẳn mùi khói thuốc cũ trong quán bar hay mùi tàn thuốc trên áo. Theo Hill, bà muốn căn phòng mang mùi ấy để nhắc đến thế giới phi vật chất, điều chưa biết và điều vẫn còn có thể.

Đó là phần duy nhất trong phòng không thể treo lên, cất đi hay bán. Nó không có khung, không có nhãn giá. Nó chỉ tồn tại chừng nào mùi còn trong không khí.

Món quà và hàng hoá

Với nhiều cộng đồng bản địa ở Bắc Mỹ, thuốc lá là một cây của lễ nghi và của sự trao tặng. Người ta dâng nó, tặng nó, đáp lại nó. Lịch sử thuộc địa đã biến chính cái cây ấy thành một trong những hàng hoá sinh lời nhất thế giới.

Bài điểm triển lãm trên The Brooklyn Rail đọc phòng của Hill qua những chủ đề đó: chủ nghĩa thực dân, kinh tế quà tặng của người bản địa, lao động chăm sóc, sự có đi có lại, chủ quyền. Quần tất, dầu ăn, giày chạy bộ là vật của đời thường và của công việc chăm sóc hằng ngày. Thuốc lá chạy qua tất cả.

Nếu đặt cạnh cỗ máy hút xì gà của Massimo Bartolini, ta thấy hai cách nhìn cùng một cái cây. Bartolini nhìn thuốc lá qua khói, như mùi của một khu phố. Hill nhìn nó trước khi cháy, như một cái cây có lịch sử và có chủ.

Projects: Gabrielle L'Hirondelle Hill đáng nhớ vì nó để một mùi làm việc mà cờ và chữ không làm được. Mùi lá tươi không tuyên bố gì. Nó chỉ nhắc rằng thứ ta quen thấy dưới dạng khói từng là một cái cây, trồng trên một mảnh đất, bởi những người cụ thể.



Thành viên Penta