Essays · Olfactory Art
Sara Siestreem (Hanis Coos). milk and honey.
Một chiếc giỏ được nhìn bằng mũi.
Người đan giỏ từ thung lũng Umpqua
Sara Siestreem là nghệ sĩ người Hanis Coos, sống và làm việc ở Oregon, lớn lên ở thung lũng sông Umpqua. Bà học cao học mỹ thuật tại Pratt Institute ở Brooklyn, tốt nghiệp năm 2007, rồi quay về quê.
Việc bà chọn làm sau khi về là dạy đan giỏ theo lối truyền thống cho chính cộng đồng mình: các bộ tộc Coos, Lower Umpqua và Siuslaw. Nghề đan ở đây không phải một kỹ năng trang trí. Nó là cách một cộng đồng giữ tri thức về cây cỏ, về mùa, về nơi lấy vật liệu và cách lấy.
Vì thế, khi giỏ của Siestreem xuất hiện trong một phòng tranh ở New York, chúng mang theo nhiều hơn một hình dáng. Chúng mang theo một con sông, một khu rừng, và những người đang học đan cùng bà.
Siestreem không tách hai phần đời ấy ra. Bà vẽ tranh khổ lớn và bà đan giỏ. Bà đổ khuôn gốm và bà dạy nghề. Triển lãm năm 2024 đặt tất cả vào cùng một phòng.
Triển lãm milk and honey
milk and honey mở tại Cristin Tierney Gallery, New York, từ ngày 6 tháng 9 đến 19 tháng 10 năm 2024. Tên triển lãm viết thường, không hoa.
Trong phòng có tranh và có vật. un-ring bells là một bức tranh rộng khoảng hai mét rưỡi, Siestreem làm kéo dài từ năm 2013 đến 2024, với những hình elip đỏ, ảnh quét vỏ hàu và hình những chiếc đĩa gốm. glass bat là tranh chất liệu hỗn hợp có hình bàn tay và những loài hàu đã tuyệt chủng. 3/15/2020 minion là những chiếc mũ múa bằng gốm đổ khuôn, đính bào ngư đỏ, hạt thuỷ tinh và cúc nhựa.
skyline là bảy chiếc giỏ gốm đổ khuôn xếp thành một hàng. Giỏ bằng gốm thì không có mùi. Chúng giữ hình dáng của giỏ đan, nhưng đã mất sợi, mất cây. Đặt cạnh những chiếc giỏ đan thật, chúng làm rõ điều gì bị mất khi một vật chỉ còn lại phần để nhìn.
Những chiếc giỏ đan từ vỏ tuyết tùng, cỏ ngọt và rễ vân sam thì khác. Theo bài viết của Farren Fei Yuan trên The Brooklyn Rail, chúng toả mùi thoảng của những loài cây vốn được dùng trong nghi lễ xông khói thanh tẩy của người bản địa. Mùi đứng ở đó, lặng lẽ, giữa những bức tranh.
Mắt không phải giác quan duy nhất
Nghệ thuật phương Tây từ lâu đặt thị giác lên trên các giác quan khác. Tranh treo trên tường, tượng đặt trên bệ, người xem không được chạm, không được ngửi. Những truyền thống thẩm mỹ bản địa thì dùng cả tay, mũi, tai và lưỡi. Một chiếc giỏ được đánh giá bằng độ chắc khi cầm, bằng âm thanh khi gõ, bằng mùi của sợi.
Siestreem đưa những chiếc giỏ ấy vào đúng nơi thị giác được ưu tiên nhất. Người xem không được cầm. Nhưng mùi thì không cần xin phép. Nó tự đi ra, và buộc người ta phải dùng một giác quan mà phòng tranh thường bỏ quên.
Còn tên triển lãm, milk and honey, nghe như lời hứa về một vùng đất dư dả. Siestreem đọc nó qua Mythologies của Roland Barthes, nơi sữa là thứ nuôi dưỡng, phục hồi, giữ cho cơ thể đứng vững. Bà dùng hình ảnh ấy cho nghề đan: một việc để nuôi, để sống qua ngày, và để giữ cho cộng đồng còn tiếp tục.
Đây cũng là điểm tác phẩm gặp những thực hành khác dùng mùi của nghi lễ, như khói nhựa copal trong CUEVA DE COPAL của Donna Huanca. Nhưng ở milk and honey, không có gì bị đốt. Mùi đến từ vật liệu còn nguyên, chưa cháy, vẫn đang được dùng.
Olfactory Art