Essays · Olfactory Art
Gala Porras-Kim. The motion of an alluvial record.
Đất sét ướt vẫn còn đang ghi. Hơi nước cũng là một chất liệu.
Một nhà kính ở Manhattan
Từ ngày 19 tháng 9 đến ngày 7 tháng 12 năm 2024, Storefront for Art and Architecture ở New York trưng bày The motion of an alluvial record của Gala Porras-Kim. Porras-Kim sinh năm 1984 ở Bogotá, Colombia, sống và làm việc ở Los Angeles và London.
Để vào xem, người ta đi qua một tấm rèm nhựa dày, ghép với nhau bằng nam châm. Bên trong là một căn phòng như một cái lán, hay một nhà kính. Nhiệt độ được giữ ở khoảng 27 độ C. Độ ẩm 84 phần trăm. Không khí nặng, ướt, bám lên da.
Căn phòng được điều chỉnh để giống khí hậu vùng đất ngập nước trên bán đảo Yucatán, Mexico. Không phải để người xem thấy dễ chịu, mà để tác phẩm được sống đúng điều kiện của nó.
Người viết cho The Brooklyn Rail kể rằng trước khi kịp nhìn gì, cô đã ngửi thấy một mùi đất nồng, mùi khoáng. Đó là mùi của đất sét ướt.
Máng đất sét và hai tấm mica
Giữa phòng là một tủ kính dài, mở phía trên, đầy đất sét lấy từ vùng đầm lầy Yucatán. Đất sét ấy được bồi qua nhiều thế kỷ, lớp trầm tích này đè lên lớp kia. Nó giữ trong mình lịch sử địa chất của vùng đất, và cả dấu vết của con người đã sống ở đó.
Trong không khí nóng ẩm, đất sét không khô lại. Nó vẫn mềm, vẫn có thể chảy, vẫn thay đổi. Khi gặp nước, những hạt của nó không nằm yên theo thứ tự thời gian. Chúng trộn vào nhau, lớp cũ trồi lên, lớp mới chìm xuống.
Ở hai đầu phòng treo hai tấm mica. Một tấm vẽ con rắn hoa súng, hình ảnh quen thuộc trong nghệ thuật Maya, và được phủ lớp chống đọng hơi nước. Người xem vẫn nhìn thấy hình, qua những vệt nước chảy dài.
Tấm kia có tên Rain portrait, kèm chú thích Chaac's lacrimatory. Chaac là thần mưa của người Maya, và lacrimatory là chiếc bình nhỏ đựng nước mắt. Tấm mica này không được phủ gì. Hơi nước đọng lên nó cho đến khi hình ảnh biến mất hoàn toàn trong sương mù. Chân dung của thần mưa bị chính mưa che đi.
Khi hơi nước cũng là chất liệu
Porras-Kim từ lâu làm việc với câu hỏi: các bảo tàng giữ đồ vật như thế nào, và theo luật của ai. Nhiều cổ vật trong bảo tàng phương Tây được mang đi từ nơi khác, trong những hoàn cảnh không công bằng. Rồi chúng được giữ trong phòng kính có nhiệt độ và độ ẩm chuẩn, thứ chuẩn do chính bảo tàng đặt ra.
Tác phẩm này lật ngược cách làm ấy. Thay vì đưa vật về điều kiện của bảo tàng, Porras-Kim đưa điều kiện của nơi vật được lấy lên vào phòng trưng bày. Căn phòng phục vụ đất sét, không phải đất sét phục vụ căn phòng.
Điều đó cũng đặt câu hỏi về năng lượng. Giữ một căn phòng ở New York nóng và ẩm như Yucatán tốn điện, cũng như giữ một kho bảo tàng mát và khô tốn điện. Bài phê bình nhắc rằng chuẩn khí hậu của các định chế phương Tây cũng là một vấn đề bền vững.
Trong phòng, hơi nước không còn là thứ cần loại bỏ. Nó đọng, chảy, che mờ. Nó quyết định người xem thấy được gì. Người viết The Brooklyn Rail nói rằng hơi nước trở thành một chất liệu có đời sống riêng.
Thời gian không đi thẳng
Tờ báo đi kèm triển lãm nói rằng hơi ẩm trong phòng gợi tới cách người Maya hiểu thời gian: không đi theo một đường thẳng, mà trôi, vòng lại, lặp lại. Đất sét phù sa cũng vậy. Nó không giữ quá khứ theo thứ tự như một cuốn sách. Nó giữ như nước giữ, lẫn vào nhau.
Triển lãm là một phần của Swamplands, chương trình kéo dài một năm của Storefront về những vùng đất ngập nước quanh vịnh Mexico: Louisiana, Texas, Yucatán. Trước Porras-Kim là các triển lãm của Fred Schmidt-Arenales và Imani Jacqueline Brown. Cũng từ vùng đầm lầy Louisiana ấy, Candice Lin đã làm Swamp Fat, một tác phẩm khác mà mùi là cách để nhớ.
Đầm lầy thường bị coi là nơi trống, chỉ chờ lấp đi để xây. Porras-Kim cho thấy ngược lại. Một máng đất sét ướt, trong một căn phòng nóng, là một kho lưu trữ đang chuyển động. Muốn đọc nó, phải để nó ướt. Và phải bắt đầu bằng mũi.
Olfactory Art