Essays · Modern Art

Georges Braque. Clarinet and Bottle of Rum on a Mantelpiece.

Khoảng giữa các vật cũng là một vật.

Georges Braque, Clarinet and Bottle of Rum on a Mantelpiece: tĩnh vật Lập thể màu nâu xám, kèn clarinet, chai rượu có chữ RHU và chữ VALSE

Tate · Tate


Những gì còn nhận ra được

Bức tranh sơn dầu này khổ đứng, khoảng 81 x 60 cm, vẽ năm 1911. Thoạt nhìn, nó là một mạng những mặt phẳng nhỏ, góc cạnh, chồng lên nhau, toàn một bảng màu hẹp: đen, xám đục, vàng xỉn, nâu. Phải nhìn một lúc mới bắt đầu thấy vật.

Cây kèn clarinet nằm ngang, hơi trên giữa tranh, như được nhìn từ trên xuống. Hai đường đen đậm chạy chéo từ góc dưới trái lên mép trên: đó là bệ lò sưởi. Một chai rượu đứng thẳng trên bệ, che mất khúc giữa cây kèn, trên thân chai có ba chữ RHU, phần đầu của chữ rhum, rượu rum trong tiếng Pháp. Bên phải chai là một cây đinh nhỏ có bóng đổ. Phía dưới giữa tranh là chữ VALSE, điệu van, cùng những mảnh khoá nhạc rải rác gợi đến một bản nhạc.

Thấp hơn nữa, hai hình cuộn như những con sơn đỡ bệ lò. Một hình vỏ sò có thể là tay cầm của tấm chắn lửa, hoặc đúng hơn là chi tiết trang trí trên chụp lò để giữ khói không tràn ra. Những vật rất đời thường của một căn phòng: âm nhạc, rượu, lửa.

Một mùa hè ở Céret

Mặt sau tấm toan có dòng chữ G. Braque, Ceret. Nhờ đó ta biết bức tranh được vẽ ở Céret, một thị trấn nhỏ ở vùng Pyrénées của Pháp, vào mùa hè năm 1911. Braque ở đó cùng Picasso. Họ đến theo gợi ý của một người bạn, nhà điêu khắc người Catalan Manolo, người đã định cư ở Céret ba năm trước.

Mùa hè ấy, hai hoạ sĩ làm việc sát nhau đến mức vẽ những cảnh và vật giống nhau theo cùng một cách. Đây là giai đoạn người ta gọi là Lập thể phân tích: vật bị tách thành nhiều mặt, nhìn từ nhiều phía cùng lúc, rồi được xếp lại trên một mặt phẳng. Đặt bức này cạnh những gương mặt vỡ mảnh của Picasso về sau, có thể thấy cách nhìn ấy đã đi xa đến đâu.

Theo nhà sử học Douglas Cooper, những con chữ in khuôn lần đầu xuất hiện trong tranh Braque chính trong thời gian ở Céret. Chúng làm một việc lạ. Chữ in thì phẳng tuyệt đối, nên nó kéo mắt người xem về lại mặt toan, nhắc rằng đây là một bức tranh. Cây đinh vẽ có bóng đổ thì làm ngược lại: nó giả như thật. Hai thứ đặt cạnh nhau cho thấy khoảng cách giữa hội hoạ và thực tại.

Vì sao lại là tĩnh vật

Braque từng nói ông thấy ở tĩnh vật một yếu tố khách quan hơn phong cảnh. Ông cũng giải thích rằng ông hay vẽ nhạc cụ vì quanh ông lúc nào cũng có chúng, và vì hình khối của chúng hợp với tĩnh vật.

Đây là bức đầu tiên Braque vẽ một nhóm tĩnh vật đặt trên bệ lò sưởi. Đề tài ấy về sau trở lại nhiều lần trong tranh ông. Nó nối Braque với một truyền thống dài của hội hoạ Pháp, đặc biệt là những tĩnh vật của Cézanne, người đã đặt nền cho việc nhìn vật như những khối.

Nhưng điều đáng nhớ nhất là một ý Braque nói về khoảng giữa. Theo ông, khoảng nằm giữa các vật không kém phần quan trọng so với cái người ta gọi là vật. Chính quan hệ giữa các vật với nhau, và với khoảng giữa ấy, mới là đề tài. Trong bức tranh, những nét cọ ngắn đan chéo ở vùng tối không mô tả vật nào. Chúng mô tả không khí.

Những người từng giữ bức tranh

Bức tranh ban đầu thuộc về phòng tranh của Kahnweiler, người buôn tranh của Braque và Picasso. Năm 1923, trong một cuộc bán đấu giá kho tranh của Kahnweiler, nó được một kiến trúc sư mua với giá 400 franc. Người đó là Charles Édouard Jeanneret, sau này được biết đến với tên Le Corbusier.

Bức tranh ở lại với ông suốt nhiều năm. Năm 1970, quỹ Le Corbusier đem bán nó. Sau vài lần đổi chủ, Tate mua được bức tranh năm 1978, với sự hỗ trợ của một khoản trợ cấp đặc biệt từ chính phủ Anh.

Cái tên cũng có một đời riêng. Hồ sơ của Kahnweiler ghi nó là Clarinet and Bottle of Rum. Một danh mục năm 1932 gọi nó là Lò sưởi. Tate giữ cái tên dài nhất, gom cả ba vật: cây kèn, chai rượu, bệ lò. Có lẽ đó là cách gọi đúng nhất cho một bức tranh mà mọi thứ chỉ có nghĩa khi đặt cạnh nhau.



Thành viên Penta