Essays · Olfactory Art

Haegue Yang. Sallim.

Một căn bếp được nhận ra bằng mùi, không bằng tường.

Haegue Yang, Sallim: mô hình khung thép kích thước thật của căn bếp nghệ sĩ ở Berlin, với bóng đèn, quạt điện và đồ bếp

Installation view, "Haegue Yang: ETA 1994–2018", Museum Ludwig, Cologne, 2018. © Haegue Yang/Saša Fuis · ARTnews


Một căn bếp bằng khung thép

Năm 2009, Haegue Yang đại diện Hàn Quốc tại Venice Biennale lần thứ 53 với triển lãm cá nhân Condensation ở Korean Pavilion. Triển lãm mở từ ngày 7 tháng 6 đến ngày 22 tháng 11 năm 2009, do Eungie Joo làm uỷ viên. Một trong ba tác phẩm trưng bày là Sallim.

Sallim là mô hình kích thước thật của căn bếp trong căn hộ ở Berlin, nơi Yang vừa sống vừa làm việc. Nhưng đây không phải một bản sao nội thất. Không có tường gạch, không có tủ gỗ. Căn bếp được dựng lại bằng khung thép và tấm thép đục lỗ, như một bản vẽ ba chiều trong không khí.

Tác phẩm cao khoảng 2,5 mét, dài hơn 4 mét, sâu khoảng 3 mét. Trong khung ấy có dây cáp, bóng đèn, một chiếc quạt điện, rèm lá sách, cùng những vật dụng làm sẵn và những món tự làm. Có đồ bếp. Có ánh sáng. Có gió.

Và có mùi. Những máy phun hương gắn trong khung toả ra mùi thức ăn, trong khi chiếc quạt đưa không khí đi khắp căn bếp. Người xem đi vào một căn bếp mà mắt thấy như bộ xương, nhưng mũi thấy như đang có người nấu.

Vun vén, một từ khó dịch

Sallim là một từ tiếng Hàn, tạm dịch là việc giữ nhà, vun vén cuộc sống gia đình. Nó bao gồm nấu ăn, dọn dẹp, sắp xếp, lo liệu. Những việc không ai trả lương, và vì thế thường không được ai đếm.

Yang nhìn căn bếp như một nơi chuẩn bị. Theo mô tả của Korean Pavilion, bếp là nơi chuẩn bị cho hành động và tổ chức cuộc sống, một không gian nằm ngoài áp lực thương mại. Trước khi một người ra đường làm việc, gặp gỡ, sáng tạo, thì đã có một căn bếp nuôi họ.

Tác phẩm cũng nhìn về các thực hành nghệ thuật nữ quyền những năm 1960 và 1970, khi nhiều nghệ sĩ lên tiếng về lao động gia đình bị xem nhẹ. Căn bếp từ lâu là nơi làm việc của phụ nữ mà không được gọi là nơi làm việc. Yang đưa nó vào một pavilion quốc gia ở Venice.

Nhưng Sallim không mang giọng tuyên ngôn. Nó im lặng. Chỉ có đèn, quạt, và mùi.

Ngưng tụ

Tên triển lãm là Condensation, sự ngưng tụ. Như hơi nước đọng lại thành giọt trên một mặt kính lạnh. Yang dùng hình ảnh ấy để nói về một kiểu giao tiếp gián tiếp: thông tin truyền giữa những người lạ, không có chức năng rõ ràng, nhưng có ý nghĩa với sự tồn tại.

Mùi là một hình thức ngưng tụ như vậy. Mùi bếp không nói điều gì cụ thể. Nó không kể món ăn là gì, ai đã nấu, nấu cho ai. Nhưng người ngửi hiểu ngay rằng ở đây có sự sống. Có ai đó đã ở lại.

Hai tác phẩm còn lại trong pavilion cũng đi theo hướng ấy. Doubles and Halves, Events with Nameless Neighbors là một video essay ghép hình ảnh hai nơi ít ai để ý: khu Ahyun-dong ở Seoul và chính khuôn viên Biennale. Series of Vulnerable Arrangements, Voice and Wind là sắp đặt những chồng rèm lá sách nhiều màu, quạt công nghiệp tạo gió, và máy phun mùi. Có thể đọc thêm trong bài về Voice and Wind.

Cả ba tác phẩm đều dùng những thứ vô hình, gió, mùi, những câu chuyện lặng lẽ, để nối người xem với những người họ không quen.

Một nghệ sĩ sống giữa hai nơi

Haegue Yang sinh năm 1971 ở Seoul và làm việc giữa Berlin và Seoul. Đời sống di chuyển ấy hiện rõ trong Sallim. Căn bếp ở Berlin được dựng lại ở Venice, cho một pavilion mang tên Hàn Quốc. Một nơi ở được mang theo như một hành lý.

Với người sống xa nơi mình sinh ra, căn bếp thường là chỗ giữ lại quê hương lâu nhất. Ta có thể nói ngôn ngữ mới, mặc quần áo mới, nhưng mùi món ăn trong bếp thì khó đổi. Sallim không nói trực tiếp điều ấy. Nhưng một căn bếp ở Berlin, của một nghệ sĩ Hàn Quốc, trưng ở Ý, tự nó đã là một bản đồ.

Về sau, Sallim trở thành một phần trong bộ sưu tập của MoMA ở New York. Khung thép, bóng đèn, quạt, máy phun mùi được lưu giữ như một tác phẩm điêu khắc. Nhưng phần sống của nó chỉ trở lại khi máy được bật, gió thổi, và mùi toả ra.

Một căn bếp không cần tường để là căn bếp. Nó cần ai đó đã từng nấu ở đó.



Thành viên Penta