Essays · Olfactory Art
Haegue Yang. Series of Vulnerable Arrangements, Version Utrecht.
Không khí cũng là một vật được sắp đặt.
Installation view, Haegue Yang: Leap Year, Hayward Gallery (photo Anna Souter/Hyperallergic) · Hyperallergic
Một căn phòng ở Utrecht, năm 2006
Năm 2006, Haegue Yang là nghệ sĩ đầu tiên tham gia chương trình lưu trú nghiên cứu của BAK, basis voor actuele kunst, một trung tâm nghệ thuật ở Utrecht, Hà Lan. Kết quả của đợt lưu trú là triển lãm Haegue Yang Unevenly.
Triển lãm có ba video tiểu luận của bà: Unfolding Places và Restrained Courage làm năm 2004, Wasting Negative Places làm năm 2006. Đi cùng chúng là một sắp đặt mới, Series of Vulnerable Arrangements. Phiên bản làm cho BAK mang thêm tên thành phố: Version Utrecht.
Sắp đặt ấy không có tượng, không có tranh. Nó gồm những thiết bị kỹ thuật bình thường: đèn sưởi, máy tạo ẩm, quạt điện, máy phun mùi. Và những tấm rèm lá sách, loại rèm văn phòng có thể xoay để mở hay khép ánh sáng.
Theo những gì còn ghi lại, đây cũng là lần đầu Yang dùng rèm lá sách trong tác phẩm. Về sau, chất liệu đó trở thành một trong những dấu hiệu dễ nhận ra nhất của bà. Nhưng ở Utrecht, nó chỉ là một phần trong một hệ thống lớn hơn: hệ thống điều khiển không khí. Loạt này còn có những phiên bản sau, như Voice and Wind, mỗi bản được dựng lại cho một nơi chốn khác.
Thiết bị làm việc thay cho vật trưng bày
Một phòng trưng bày thường cố gắng trung tính. Tường trắng, đèn đều, nhiệt độ ổn định. Người ta muốn tác phẩm nổi lên trên một nền không có gì. Nhưng nền ấy không phải là không có gì. Nó được làm ra bởi máy lạnh, bởi đèn, bởi những quy định về độ ẩm để giữ tranh khỏi hỏng.
Yang lật ngược thứ tự đó. Bà đưa chính những thiết bị tạo nên khí hậu của phòng ra giữa. Đèn sưởi làm một góc ấm lên. Quạt đẩy không khí theo một hướng. Máy tạo ẩm thêm hơi nước. Máy phun mùi thả một mùi vào luồng gió.
Người xem không đứng trước tác phẩm. Họ đứng trong nó. Khi đi từ góc này sang góc khác, cơ thể ghi nhận những thay đổi nhỏ: một luồng ấm trên má, một chút ẩm, một mùi thoáng qua rồi mất. Mỗi thay đổi là một phần của tác phẩm, và không phần nào đứng yên để chụp ảnh.
Rèm lá sách làm thêm một việc. Chúng chia không gian mà không chặn hẳn. Ánh sáng lọt qua các khe. Gió cũng lọt qua. Mùi cũng vậy. Căn phòng được ngăn ra nhưng vẫn thông nhau, như một cơ thể có nhiều ngăn mà chung một nhịp thở.
Vì sao gọi là dễ tổn thương
Tên tác phẩm dùng chữ vulnerable, dễ tổn thương. Chữ ấy có thể đọc theo nhiều cách.
Cách thứ nhất là về vật. Những sắp đặt này không bền. Tắt điện là mùi ngừng lan, quạt ngừng quay, hơi ấm tan. Không có gì được cố định. Tác phẩm chỉ tồn tại khi máy đang chạy và khi có người đi qua để cảm nhận.
Cách thứ hai là về người xem. Mắt có thể chọn không nhìn. Da và mũi thì khó chọn hơn. Trong căn phòng của Yang, người xem bị chạm vào bởi nhiệt, bởi ẩm, bởi mùi, dù họ có muốn hay không. Sự tiếp xúc ấy vừa gần gũi vừa không hẳn dễ chịu.
Cách thứ ba là về chính nơi trưng bày. Yang cho thấy rằng điều kiện để xem nghệ thuật, thứ khí hậu tưởng như trung tính của bảo tàng, là một sắp đặt, do ai đó quyết định. Đã là sắp đặt thì có thể sắp đặt khác đi.
Trở lại Hayward, gần hai mươi năm sau
Năm 2024, Version Utrecht được đưa vào Haegue Yang: Leap Year, triển lãm lớn của bà tại Hayward Gallery, London, kéo dài đến ngày 5 tháng 1 năm 2025. Triển lãm do Yung Ma phụ trách.
Trong một chương trình rộng, với những điêu khắc đan rơm, những bức cắt dán từ giấy hanji, những khối điêu khắc gắn chuông và bánh xe được người biểu diễn kích hoạt hàng tuần, tác phẩm năm 2006 nằm ở những phòng cuối. Nó có vẻ khô hơn, kỹ thuật hơn những gì đi trước.
Nhưng đặt ở cuối, nó như một chú thích cho cả triển lãm. Mọi vật trước đó đều đứng trong một không khí đã được điều chỉnh. Ở phòng cuối, Yang để chính không khí ấy lộ ra. Người xem ra về với một câu hỏi nhỏ về căn phòng mình vừa đi qua: nó ấm vì đâu, nó có mùi gì, và ai đã quyết định điều đó.
Olfactory Art