Essays · Modern Art
Henry Moore. Recumbent Figure.
Một hình người nằm xuống để nhìn cho xa.
Tate · Tate
Một ngôi nhà dài và thấp
Năm 1936, kiến trúc sư Serge Chermayeff, một người Nga di cư sang Anh, mời Henry Moore xuống Sussex xem khu đất ông đang xây nhà cho chính mình. Ngôi nhà có tên Bentley Wood, ở Halland. Chermayeff muốn biết Moore có hình dung được một bức tượng của mình đứng ở chỗ giao nhau giữa hiên và vườn hay không.
Nhiều năm sau, Moore kể lại điều ông thấy hôm ấy. Ngôi nhà dài, thấp, trải ngang. Phía trước là một khoảng nhìn rộng ra những đường cong dài của vùng đồi Downs. Mọi thứ đều nằm ngang.
Ông nghĩ không có lý do gì để chống lại tất cả những đường ngang ấy. Một hình người cao, thẳng đứng sẽ giống một lời từ chối hơn là một sự tương phản, và sẽ đem vào khung cảnh một thứ kịch tính không cần thiết. Vì thế ông tạc một hình người nằm, để nó thành điểm tụ của mọi đường ngang.
Chermayeff chính thức đặt tác phẩm năm 1938. Recumbent Figure hoàn thành cùng năm.
Ba điểm chạm đất
Tượng được tạc từ một khối đá chữ nhật, loại đá Hornton xanh lấy từ một mỏ gần Banbury ở Oxfordshire. Vào thời ấy Moore, cũng như nhiều nhà điêu khắc Anh khác, hay dùng các loại đá bản địa của nước Anh. Khối tượng hoàn chỉnh dài hơn một mét ba, cao gần chín mươi phân, nặng khoảng năm trăm hai mươi ký.
Nhìn từ phía trước, bức tượng chia thành ba phần. Bên trái là đầu, vai và hai cánh tay. Ở giữa là vùng bụng và hông. Bên phải là hai chân. Tượng tựa xuống đất ở đúng ba điểm: khuỷu tay, bụng và bàn chân, mỗi điểm chạm rộng hơn điểm trước. Giữa ba điểm ấy là hai vòm rỗng. Cả khối vì thế đọc như một chuỗi đỉnh và trũng chạy chéo từ khuỷu tay đến đầu gối.
Cái đầu là phần cao nhất, gần như một khối cầu. Gương mặt gần phẳng, chỉ vài vết lõm nông gợi mắt và sống mũi. Hai vai rộng, hai cánh tay dày. Phía dưới ngực, giữa hai cánh tay, đá được khoét rỗng để người xem có thể nhìn xuyên qua thân tượng. Khoảng trống chạy qua thân và lưng, đối lập với phần khối đặc ở giữa.
Tate xem đây là một trong những tác phẩm sớm nhất mà Moore cho thân người nữ uốn lượn như địa hình. Hông nhô lên như một ngọn đồi. Khoảng rỗng mở ra như một thung lũng. Thân người và đất bắt đầu nói cùng một ngôn ngữ.
Ánh nhìn về phía xa
Trong lời kể của mình, Moore nói chính khi làm bức tượng này, ông nhận ra điêu khắc đặt ngoài trời cần có một ánh nhìn xa. Bức tượng ở Bentley Wood nhìn ra một vùng đồi rộng, và ánh nhìn của nó thu lấy đường chân trời.
Ông cũng nói rõ rằng tượng không có quan hệ cụ thể nào với kiến trúc. Nó có bản sắc riêng, không nhất thiết phải nằm trên hiên nhà Chermayeff. Nhưng theo ông, nó có vẻ thích ở đó, và đem vào khung cảnh một yếu tố con người, làm cầu nối giữa một ngôi nhà hiện đại và một vùng đất rất cũ.
Nhãn trưng bày của Tate cũng đọc tác phẩm theo hướng ấy: về mặt thị giác, hình người nằm là chiếc cầu giữa những ngọn đồi thoai thoải và một ngôi nhà rất mới. Năm 1939, Hội Nghệ thuật Đương đại tặng bức tượng cho Tate.
Hình người nằm, suốt một đời
Hình người nằm là chủ đề Moore quay lại suốt sự nghiệp. Trong bộ sưu tập của Tate có thêm nhiều bức Reclining Figure của ông, làm trong khoảng từ cuối thập niên 1930 đến giữa thập niên 1960, bằng gỗ, đồng và đá. Recumbent Figure năm 1938 đứng ở gần điểm khởi đầu của chuỗi ấy.
Điều khiến nó đáng nhớ không chỉ là hình dáng. Đó là cách nó được nghĩ ra: từ việc đứng nhìn một khu đất, nhìn một ngôi nhà, và chọn không tranh giành với cả hai. Cùng thời, một người bạn đồng hành của Moore là Barbara Hepworth cũng khoét rỗng khối gỗ và đá để cho ánh sáng, khoảng trống đi vào điêu khắc.
Ngày nay đứng trước Recumbent Figure trong phòng bảo tàng, người xem không thấy vùng đồi Downs. Nhưng hình dáng vẫn mang theo nó. Những đường cong của đá là một bản ghi về một vùng đất ở phương Nam nước Anh, và về một người nằm xuống để nhìn nó.
Modern Art