Essays · Photography
Iñaki Bonillas. Marginalia.
Lề của bức ảnh cũng là bức ảnh.
The margin of a photograph is also a photograph.
Một cái tên mượn từ lề sách
Marginalia là chữ người ta dùng cho những ghi chú viết tay bên lề trang sách. Nhà thơ Anh Samuel Taylor Coleridge là người đưa chữ này vào tiếng Anh, vì ông có thói quen viết kín lề những cuốn sách mình đọc. Bonillas từng nói những ghi chú ấy của Coleridge còn hóm hỉnh và hay hơn chính văn bản được ghi chú.
Iñaki Bonillas, nghệ sĩ người Mexico, mượn cái tên ấy cho một loạt tác phẩm bắt đầu từ năm 2019. Nhưng lề ở đây không phải lề sách. Đó là lề của những bức ảnh.
Một bức ảnh in ra luôn có phần viền. Dải giấy trắng quanh hình, mép phim, những góc bị cắt đi khi đóng khung. Đó là khoảng trống, là phần âm bản của bức ảnh, thứ người ta nhìn xuyên qua để đến với hình. Bonillas đặt câu hỏi ngược: nếu phần lề ấy được nhìn thẳng thì sao?
Dựng hình từ phần bị bỏ
Bonillas chọn những mảnh từ các bức ảnh, số hoá chúng, rồi ghép lại thành những bố cục mới. Phần lề trước đây chỉ làm nền, giờ thành hình. Những dải nằm ngang được dựng đứng lên. Từ những mảnh đen trắng, màu sắc xuất hiện.
Một tác phẩm trong loạt, Marginalia 4, cho thấy những cử chỉ của bàn tay. Hình ảnh được dựng từ các cuốn sách hướng dẫn tô màu ảnh cũ và các kỹ thuật nhiếp ảnh analog. Trước khi có phim màu phổ biến, nhiều bức ảnh được tô màu bằng tay, từng chút một. Những cuốn sách hướng dẫn ấy dạy người thợ cách cầm cọ, cách pha màu, cách làm cho một gò má trông hồng hơn.
Loạt tác phẩm vì vậy cũng là một lời ghi nhận. Mỗi bức ảnh cũ là kết quả của nhiều người mà ta không bao giờ biết tên: người trong phòng tối, người tô màu, người làm khung. Công việc của họ nằm ở rìa của bức ảnh, không ai ký tên. Bonillas kéo họ vào giữa.
Trong lúc làm Marginalia, Bonillas nhận ra sàn xưởng của mình phủ đầy những mảnh giấy ảnh vụn cắt ra. Ông gom chúng lại, đặt vào một hộp kính và nhờ một nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp chiếu sáng bằng đèn chụp ảnh. Phần lề của phần lề cũng thành tác phẩm.
Một nghệ sĩ của lưu trữ
Nhiếp ảnh đến với Bonillas từ rất sớm, qua một kho lưu trữ gia đình. Người ông của nghệ sĩ, José Rodríguez Plaza, là một người Tây Ban Nha sống lưu vong ở Mexico và chụp ảnh rất nhiều. Từ năm 2003, Bonillas bắt đầu đưa kho ảnh ấy vào tác phẩm của mình, và nó thành một dự án dài mang tên J. R. Plaza Archive.
Từ kinh nghiệm đó, Bonillas nhìn nhiếp ảnh như một vật chất hơn là một hình ảnh. Ảnh có giấy, có hoá chất, có mép, có mặt sau, có dấu tay. Ảnh được cất trong album, được dán, được ghi chú. Marginalia là bước tiếp theo của cách nhìn ấy: sau khi đọc kỹ một kho lưu trữ, ông bắt đầu đọc cả phần bị cắt khỏi nó.
Marginalia cũng là tên triển lãm cá nhân đầu tiên của Bonillas ở New York, tại không gian của gallery kurimanzutto trên phố 65 Đông, từ ngày 5 tháng 10 đến ngày 7 tháng 12 năm 2019. Triển lãm đặt ba nhóm tác phẩm cạnh nhau, cùng xoay quanh tính vật chất của ảnh.
Điều khiến loạt tác phẩm đáng nhớ là sự khiêm tốn của nó. Không có cảnh đẹp, không có khoảnh khắc quyết định. Chỉ có những gì còn lại sau khi bức ảnh chính đã được làm xong. Và hoá ra phần còn lại ấy cũng có hình, có màu, có câu chuyện riêng.
A name borrowed from the margins of books
Marginalia is the word for handwritten notes in the margins of a book. The English poet Samuel Taylor Coleridge brought the word into English, as he habitually filled the margins of the books he read. Bonillas has said he finds those notes funnier and more eloquent than the texts they sit beside.
Iñaki Bonillas, a Mexican artist, borrowed the name for a series begun in 2019. But the margins here are not in books. They are the margins of photographs.
A printed photograph always has a border. The strip of white paper around the image, the edge of the film, the corners trimmed away for framing. It is empty space, the negative of the picture, something we look through to reach the image. Bonillas asks the opposite question: what if we looked straight at the margin?
Building pictures from what is discarded
Bonillas selects fragments of photographs, digitises them, and assembles them into new compositions. The margin that used to be background becomes the figure. Horizontal strips are turned upright. Out of black and white, colour appears.
One work in the series, Marginalia 4, shows gestures of the hand. It was composed from old photo colouring manuals and analogue photographic techniques. Before colour film was common, many photographs were tinted by hand, a little at a time. Those manuals taught the colourist how to hold a brush, how to mix a tint, how to make a cheek look pinker.
The series is therefore also an acknowledgement. Every old photograph is the work of many people whose names we never learn: the darkroom printer, the colourist, the framer. Their labour sits at the edge of the picture, unsigned. Bonillas brings them to the centre.
While making Marginalia, Bonillas noticed that his studio floor was covered in scraps of photographic paper. He gathered them, placed them in a glass case, and had a professional photographer light them with studio lamps. The margin of the margin became a work too.
An artist of the archive
Photography reached Bonillas early, through a family archive. His grandfather, José Rodríguez Plaza, was a Spaniard living in exile in Mexico who photographed constantly. From 2003 Bonillas began bringing that archive into his own work, and it grew into a long project called the J. R. Plaza Archive.
Through that archive Bonillas came to see photography as matter more than image. A photograph has paper, chemistry, edges, a back, fingerprints. It is kept in albums, glued down, annotated. Marginalia is the next step in that way of seeing: after reading an archive closely, he began to read what had been cut away from it.
Marginalia was also the title of Bonillas's first solo exhibition in New York, at kurimanzutto's space on East 65th Street, from 5 October to 7 December 2019. The show set three groups of works side by side, all concerned with the physical matter of photography.
What makes the series memorable is its modesty. No beautiful view, no decisive moment. Only what is left over once the main picture is done. And it turns out that what is left over has its own shapes, its own colours, its own story.
Photography