Essays · Photography

Uta Barth. Ground.

Bức ảnh lấy nét vào khoảng không.

Uta Barth, Ground #42: góc phòng tường xanh ngả lục, hai khung ảnh nhỏ và mép tủ gỗ nhòe mờ

Whitney Museum of American Art · Whitney Museum of American Art


Một góc phòng, không có chủ thể

Ground #42 là một tấm ảnh nhỏ. Khoảng 28 x 27 cm, in màu, dán lên một tấm panel dày gần 5 cm, nên nó treo trên tường như một khối vật hơn là một tờ giấy. Năm 1994. Bảo tàng Whitney ở New York mua tác phẩm này vào bộ sưu tập nhờ quỹ của Uỷ ban Nhiếp ảnh.

Trong ảnh là một góc phòng ở. Bức tường màu xanh ngả lục. Phía trên bên trái có hai khung ảnh nhỏ. Bên phải là một phần của chiếc tủ ngăn kéo. Không có người. Không có sự kiện. Và không có gì sắc nét.

Người xem quen với ảnh chụp sẽ nghĩ ngay đến một lỗi kỹ thuật. Máy rung, ống kính lệch nét, người chụp vội. Nhưng Ground không phải một tấm ảnh hỏng. Nó là một tấm ảnh được lấy nét rất chính xác, chỉ là vào một điểm không có gì cả.

Lấy nét vào khoảng không

Cách làm của Uta Barth đơn giản đến mức khó tin. Bà đặt máy, rồi chỉnh nét vào một điểm trống lơ lửng giữa phòng, nơi lẽ ra một người sẽ đứng làm mẫu. Người mẫu không bao giờ đến. Vì nét nằm ở đó, mọi thứ phía sau đều nhòe: tường, khung tranh, mép tủ.

Kết quả là một bức ảnh chỉ có phông nền. Thứ thường bị đẩy ra sau để làm nổi chủ thể giờ chiếm toàn bộ khung hình. Người viết về Barth hay nói rằng bà chụp thể tích của căn phòng thay vì bức tường của nó, chụp không khí thay vì đồ vật.

Khi chủ thể bị rút đi, mắt người xem không có chỗ dừng. Nó trượt về phía sau, tìm một điểm để bám, rồi nhận ra rằng chính cái hộp chứa, căn phòng, mới là thứ được trình bày. Bức ảnh vì vậy nói về cách ảnh hoạt động hơn là về một nơi chốn cụ thể.

Có một chi tiết khiến loạt Ground càng lặng lẽ hơn. Theo các bài viết về giai đoạn này, nhiều tấm ảnh nội thất đầu tiên được chụp ngay trong không gian trưng bày ở Los Angeles, và được treo lại lên chính những bức tường mà chúng ghi hình. Người xem đứng trong phòng, nhìn ảnh của căn phòng ấy, nhòe đi.

Nhìn bằng rìa mắt

Ta thường nghĩ nhìn là nhìn thẳng. Nhưng phần lớn thời gian, thế giới đến với ta qua rìa mắt. Ta biết cái bàn ở đâu, cửa sổ ở đâu, mà không cần nhìn chúng. Vùng ngoại vi ấy mờ, không có chi tiết, và gần như không bao giờ được chụp lại.

Barth đưa vùng mờ ấy vào giữa khung hình. Bà không kể chuyện, không cho ta một khuôn mặt để thương, một đồ vật để thèm. Bà chỉ đưa ra điều kiện của việc nhìn: ánh sáng trên một mặt tường, độ sâu của một căn phòng, một cảm giác rằng có ai đó vừa ở đây.

Những bức ảnh này thường được nhắc cạnh truyền thống hội hoạ màu và ánh sáng hơn là nhiếp ảnh tư liệu. Chúng gợi đến tranh trừu tượng, nhưng bắt nguồn từ một căn phòng rất thật, giống cách những rạp chiếu phim của Hiroshi Sugimoto chỉ còn lại một màn hình trắng. Chỉ cần đổi điểm nét vài chục centimet, bức tường sẽ hiện ra rõ ràng, và căn phòng trở lại làm một căn phòng bình thường.

Sau Ground, Barth tiếp tục đi theo hướng ấy trong nhiều loạt khác, luôn quanh những khoảng tường, ô cửa, vệt nắng trong nhà mình. Cách đặt câu hỏi của bà không đổi: ảnh có thể cho ta thấy cái nhìn, chứ không chỉ cái được nhìn, hay không.

Vì sao một tấm ảnh nhòe đáng nhớ

Ground #42 không có gì để kể lại. Không ai có thể mô tả nó qua điện thoại cho người khác nghe mà khiến họ muốn đi xem. Nhưng đứng trước nó, người ta dễ nhận ra mắt mình đang làm gì: tìm nét, không thấy, rồi chịu ở lại với màu và ánh sáng.

Đó là một khoảnh khắc chú ý hiếm hoi. Ta không bị dẫn đi, không được bảo phải cảm thấy gì. Ta chỉ có một góc phòng và thời gian để ở trong đó. Điều Barth đề nghị rất khiêm tốn: hãy để ý đến những thứ vẫn luôn ở xung quanh, trước khi chúng biến mất vào thói quen.



Thành viên Penta