Essays · Olfactory Art

AoA x IAO: I Smell LA.

Một mùa hè làm việc, rút gọn còn một nốt.

AoA x IAO: I Smell LA, quang cảnh triển lãm tại ICA LA Annex

Installation view, ICA LA. Photo: Jeff McLane / ICA LA · Institute of Contemporary Art, Los Angeles


Mười một nơi làm việc

Institute of Contemporary Art, Los Angeles, gọi tắt là ICA LA, có một chương trình dành cho người trẻ tên Agency of Assets. Mỗi mùa hè, các thành viên của chương trình đi thực tập ở những tổ chức văn hoá trong thành phố. Chương trình do Asuka Hisa, giám đốc bộ phận học tập và gắn kết cộng đồng của ICA LA, cùng Alberto Keossian tổ chức.

Mùa hè năm 2025, các bạn trẻ làm việc ở mười một nơi. Có chính ICA LA. Có Feminist Center for Creative Work. Có La Plaza de Cultura y Artes, Self Help Graphics & Art, EQT, Everybody.World, The Box, dublab, Heidi Duckler Dance, Latinx with Plants, và Echo X Park Artist Studio.

Danh sách ấy rất khác nhau. Một bảo tàng. Một trung tâm văn hoá Latinh. Một nơi làm tranh in lâu năm ở Đông Los Angeles. Một đài phát thanh trên mạng. Một đoàn múa. Một nhãn hàng quần áo. Một nhóm làm việc với cây cối. Mỗi nơi có nhịp làm việc riêng, vật liệu riêng, không khí riêng.

Rồi các bạn được giao một câu hỏi lạ: nếu chọn một nốt hương để đại diện cho nơi bạn đã làm cả mùa hè, bạn chọn gì.

Học ngửi cùng IAO

Để trả lời câu hỏi đó, cần biết ngửi và cần có từ để nói về mùi. Đó là phần việc của Institute for Art and Olfaction, tổ chức ở Los Angeles chuyên đưa mùi hương vào thực hành nghệ thuật. Saskia Wilson-Brown, người sáng lập IAO, hướng dẫn nhóm qua quy trình điều hương và qua cách nghĩ về một triển lãm lấy mùi làm chất liệu chính.

Việc này không đơn giản như nghe. Một nơi làm việc có hàng chục mùi cùng lúc: giấy, mực, cà phê, bụi, gỗ sàn, mồ hôi sau buổi tập, đất trong chậu cây. Chọn một nốt là phải bỏ đi tất cả những mùi còn lại. Đó là một quyết định về điều gì là cốt lõi.

Trang triển lãm của ICA LA không liệt kê nơi nào được chọn nốt nào. Có thể đó là chủ ý. Người xem không được biết trước. Họ phải ngửi, rồi tự đoán nốt nào thuộc về đoàn múa, nốt nào thuộc về nơi làm tranh in.

Kết quả được trưng bày tại ICA LA Annex, từ 11 tháng Mười đến 9 tháng Mười Một năm 2025, dưới tên AoA x IAO: I Smell LA.

Một chân dung không có khuôn mặt

Triển lãm có hai phần. Phần đầu là các nốt đơn, mỗi nốt cho một tổ chức. Phần thứ hai là một mùi chung, làm từ tất cả các nốt ấy. ICA LA gọi mùi chung này là một chân dung khứu giác của giới nghệ thuật và văn hoá Los Angeles.

Chữ chân dung đáng để dừng lại. Một chân dung thường có khuôn mặt. Chân dung này không có. Nó không cho thấy ai làm ở đâu, ai quan trọng hơn ai. Nó chỉ cho thấy một không khí, và không khí ấy là tổng của những lựa chọn nhỏ do những người trẻ nhất trong ngành đưa ra.

Có một điều lặng lẽ trong cách làm này. Người thực tập thường là người ít được hỏi ý kiến nhất trong một tổ chức. Ở đây, họ là người quyết định tổ chức ấy có mùi gì. Góc nhìn từ dưới lên ấy khó thấy trong một báo cáo thường niên, nhưng lại hiện ra rất rõ trong một lọ nhỏ.

Cũng trong mùa ấy, IAO có mặt ở một dự án khác cùng thành phố, Storycraft, nơi mười hai nhà điều hương kể chuyện bằng mùi. Đặt hai dự án cạnh nhau, ta thấy hai đầu của cùng một việc. Storycraft là người có nghề kể một câu chuyện có sẵn. I Smell LA là người mới vào nghề kể câu chuyện của chính mình, về một nơi họ vừa quen.

Mùa hè sau, sẽ có một nhóm khác, những nơi làm việc khác, những nốt khác. Mùi chung năm 2025 sẽ không lặp lại. Nó là bản ghi của một mùa, của một nhóm người, của một thành phố ở một thời điểm.



Thành viên Penta