Essays · Olfactory Art
OAK@IAO.
Một năm mùi hương, gửi qua một lục địa.
Institute for Art and Olfaction · Institute for Art and Olfaction
Một năm được gói lại
Tháng 2 năm 2022, từ ngày 1 đến ngày 28, Institute for Art and Olfaction ở Los Angeles mở một triển lãm có cái tên ngắn như một địa chỉ email: OAK@IAO. OAK là Olfactory Art Keller, gallery ở Manhattan chỉ trưng bày mùi, do nhà khoa học khứu giác Andreas Keller mở năm 2021. IAO là viện nghệ thuật khứu giác ở Los Angeles, đặt tại phố Chung King Road, khu Chinatown của thành phố.
Triển lãm là một tuyển chọn từ năm đầu tiên của Olfactory Art Keller. Tác phẩm được rút từ ba triển lãm nhóm đã diễn ra ở New York: Perfumers Gone Wild, Ten Encounters và New York/New Fumes.
Có một điều thú vị trong cuộc chuyển nhà này. Hai tổ chức chuyên về nghệ thuật khứu giác, ở hai bờ nước Mỹ, một bên ở New York, một bên ở Los Angeles. Một bên gửi, một bên nhận. Giữa họ là một lục địa, và một câu hỏi: một tác phẩm làm bằng mùi có đi xa được không?
Tranh có thể đóng thùng. Tượng có thể bọc lại. Mùi thì khác. Nó bay hơi, và phải được đặt lại trong một căn phòng khác, với một bầu không khí khác. Mỗi lần triển lãm là một lần tác phẩm được sinh ra lần nữa.
Những người điều hương và những nghệ sĩ
Danh sách tác giả của OAK@IAO trộn hai thế giới vốn ít gặp nhau. Một bên là những người điều hương chuyên nghiệp, những người thường làm việc theo đơn đặt hàng của các nhãn nước hoa. Christophe Laudamiel, một nhà điều hương bậc thầy, có mặt với tác phẩm từ New York/New Fumes. Carlos Benaim, Chiaki Nomura, Irina Adams, Tessa Liebman và Yves Cassar cũng góp mùi. Cái tên Perfumers Gone Wild nói khá rõ tinh thần: những người làm nước hoa khi được thả ra khỏi khuôn khổ thương mại.
Bên kia là những nghệ sĩ đã làm việc với mùi nhiều năm. Gayil Nalls, người làm World Sensorium, góp tác phẩm từ New York/New Fumes. Josely Carvalho mang đến Suspensio, những điêu khắc thuỷ tinh thổi có mùi. Bà từng nhận giải Sadakichi năm 2019 cho tác phẩm mùi thể nghiệm, và đã dành nhiều năm cho một nhật ký mùi của riêng mình.
M Dougherty làm /FOREST BATH, những khối điêu khắc bằng sợi nấm, sáp và nhựa cây, thấm tinh dầu. Brian Goeltzenleuchter đặt Scents of Exile, những trạm rửa tay sát khuẩn mang mùi, nói về thân phận người tị nạn và người nhập cư. Trong tháng 2 năm 2022, khi thế giới vẫn đang rửa tay liên tục vì đại dịch, một trạm rửa tay trong gallery không còn là vật xa lạ. Tác phẩm có thể được đọc như một cách biến cử chỉ quen thuộc ấy thành câu hỏi về việc ai được coi là sạch, ai bị coi là người ngoài.
Chuối non, chuối già
Tác phẩm dễ nhớ nhất có lẽ là olFACTORY của Camilla Nicklaus Maurer, một sắp đặt làm riêng cho không gian, với hai mùi: Young Banana và Old Banana.
Hai cái tên không thể đơn giản hơn. Nhưng chúng mở ra một điều mà ai từng để một nải chuối trên bàn bếp đều biết. Chuối xanh có mùi gần như cỏ. Chuối chín vàng thơm ngọt. Chuối già, vỏ lốm đốm nâu, có mùi đậm, gần như rượu. Cùng một quả, mỗi ngày một mùi khác.
Tách hai thời điểm ấy ra và đặt cạnh nhau, Maurer cho người ngửi thấy thời gian bằng mũi. Không cần đồng hồ, không cần ảnh chụp. Chỉ hai mùi, và khoảng cách giữa chúng.
Có lẽ đó cũng là cách đọc toàn bộ OAK@IAO. Một năm triển lãm ở New York, khi sang Los Angeles, đã già thêm một chút. Một mùi được đặt vào căn phòng khác, không khí khác, khó mà giống hệt lần đầu. Nhưng điều đó không làm tác phẩm yếu đi. Nó chỉ nhắc rằng mùi là một chất liệu sống, luôn đang chín, luôn đang thay đổi, ngay cả khi nằm trong một gallery.
Olfactory Art