Essays · Photography
Ishiuchi Miyako. ひろしま hiroshima.
Mỗi chiếc áo từng có một người mặc.
Museum of Anthropology at UBC · Museum of Anthropology at UBC
Một lời mời năm 2007
Năm 2007, biên tập viên Yamamoto Junji mời Ishiuchi Miyako chụp những hiện vật trong Bảo tàng Tưởng niệm Hòa bình Hiroshima để làm một cuốn sách ảnh. Bảo tàng giữ những món đồ còn lại sau vụ ném bom nguyên tử ngày 6 tháng 8 năm 1945, trong đó có quần áo và vật dụng người dân mang trên người hôm ấy.
Ishiuchi nhận lời. Hai năm trước đó, bà vừa hoàn thành Mother's, loạt ảnh về đồ vật người mẹ để lại. Hiroshima là một bước tiếp theo rất khác: lần này là đồ của những người bà không quen biết, và nỗi mất mát không còn là của riêng một gia đình.
Cuốn sách ra đời năm 2008. Nhưng Ishiuchi không dừng lại. Bà tiếp tục trở lại bảo tàng trong những năm sau. Loạt ảnh được ghi là kéo dài từ năm 2007 đến nay.
Ánh sáng đi qua vải
Cách làm của Ishiuchi đơn giản. Bà đặt từng món đồ lên một hộp đèn, loại bàn chiếu sáng từ bên dưới mà người làm ảnh dùng để xem phim. Ánh sáng xuyên qua lớp vải mỏng. Sợi dệt hiện ra. Vết rách, vết cháy, chỗ vải mỏng đi vì năm tháng đều thành những vùng sáng tối.
Kết quả là những chiếc áo trông gần như trong suốt, nhẹ, như đang trôi. Một chiếc váy. Một chiếc áo. Một đôi găng tay. Nhiều bức được in cỡ bằng thật hoặc lớn hơn, đủ để người xem thấy từng mũi chỉ.
Đó không phải cách chụp tư liệu bảo tàng thông thường, nơi đồ vật được chụp phẳng, đều sáng, để ghi nhận. Ishiuchi chụp như chụp chân dung. Mỗi món đồ được nhìn riêng, như một người.
Màu và chữ viết mềm
Hình ảnh quen thuộc về Hiroshima là ảnh đen trắng: thành phố san phẳng, bóng người in trên đá, đám mây hình nấm. Những bức ảnh ấy cần thiết, nhưng chúng cũng đặt thảm họa ở một khoảng cách lịch sử, xa và lạnh.
Ishiuchi chụp bằng ảnh màu. Màu làm những món đồ trở về hiện tại. Người xem nhận ra một hoa văn vải mà có thể mẹ hay bà mình cũng từng mặc. Bảo tàng Nhân học của Đại học British Columbia, khi trưng bày loạt ảnh, nhận xét rằng những bức ảnh vừa là chứng tích của một chấn thương sâu, vừa cho thấy vẻ đẹp và sự phức tạp của từng đời sống riêng.
Tên tác phẩm cũng là một lựa chọn. Ishiuchi viết Hiroshima bằng chữ hiragana, ひろしま, thay vì chữ Hán quen dùng. Hiragana là hệ chữ mềm, từng gắn nhiều với phụ nữ trong lịch sử chữ viết Nhật. Bà muốn tác phẩm mang một góc nhìn nữ. Nhiều món đồ bà chọn chụp là quần áo phụ nữ, những thứ đã chạm vào cơ thể họ đúng vào lúc bom nổ.
Từ Hiroshima đến Vancouver
Từ tháng Mười năm 2011 đến tháng Hai năm 2012, Bảo tàng Nhân học của Đại học British Columbia ở Vancouver trưng bày 48 bức ảnh trong loạt này. Đó là lần đầu tiên ひろしま hiroshima được giới thiệu ở ngoài Nhật Bản.
Việc một bảo tàng nhân học, không phải bảo tàng nghệ thuật, chọn trưng bày loạt ảnh này cũng đáng để ý. Nó cho thấy những bức ảnh nằm giữa hai lãnh vực: vừa là nghệ thuật, vừa là cách nghiên cứu con người qua đồ vật họ để lại.
Đặt cạnh Mother's, loạt ảnh về đồ vật của chính mẹ bà, ひろしま hiroshima cho thấy một phương pháp nhất quán. Ishiuchi tin rằng đồ vật giữ lại người. Với mẹ bà, đó là một người. Với Hiroshima, đó là hàng vạn người, nhưng bà vẫn nhìn từng người một.
Loạt ảnh không kể lại vụ ném bom. Nó để người xem đứng trước một chiếc váy nhỏ, sáng lên trên hộp đèn, và tự hỏi ai đã mặc nó vào buổi sáng hôm ấy.
Photography