Essays · Contemporary Art

J.P. Sniadecki, Joshua Bonnetta. El Mar La Mar.

Sa mạc giữ lại mọi bước chân.

El Mar La Mar của J.P. Sniadecki và Joshua Bonnetta: khung hình sa mạc Sonora quay trên phim 16mm

Ba năm cho một sa mạc

J.P. Sniadecki và Joshua Bonnetta mất ba năm để làm El Mar La Mar. Họ quay bằng phim 16mm, loại phim phải đem đi tráng rồi mới biết mình đã ghi được gì. Mỗi cuộn phim là một lần chờ. Nhịp làm việc vì thế chậm lại, và chính sự chậm ấy đi vào bộ phim.

Nơi họ quay là sa mạc Sonora, vùng đất khô trải qua cả Mỹ và Mexico. Một đường biên chạy cắt ngang nó. Nhiều người di cư chọn đi bộ qua đây vì không còn đường nào khác. Nắng gay gắt, đêm lạnh, nước hiếm. Có người không đi tới nơi.

Sniadecki từng nói rằng lúc đầu họ không hề định làm phim về biên giới. Họ muốn làm phim về sa mạc. Đường biên chỉ tình cờ nằm ở đó. Mục tiêu của họ là hiểu một không gian, chứ không phải minh hoạ một vấn đề.

Sự lựa chọn ấy quyết định mọi thứ về sau. Bộ phim không có người dẫn chuyện giải thích tình hình. Không có biểu đồ, không có con số. Chỉ có đất, trời, và những gì con người để lại.

Ba chương, một vùng đất

El Mar La Mar dài 94 phút, chia làm ba chương. Hình ảnh đi từ cận cảnh những chi tiết rất nhỏ tới những khung hình rộng mênh mông, rồi tới những đoạn gần như trừu tượng, nơi ánh sáng và bụi chiếm hết màn hình. Họ quay vào mọi giờ trong ngày, trong mọi kiểu thời tiết. Nắng trưa, đêm tối, mưa, gió.

Âm thanh được đặt ngang hàng với hình. Tiếng gió quét qua bụi cây, tiếng chân trên sỏi, những khoảng lặng kéo dài tới mức người xem bắt đầu nghe thấy chính hơi thở của mình. Có đoạn màn hình gần như tối, chỉ còn tiếng.

Xen giữa là giọng nói của nhiều người, phần lớn không lộ mặt. Người di cư kể về chuyến vượt sa mạc. Lính biên phòng nói về công việc của họ. Cư dân trong vùng. Những tình nguyện viên mang nước ra đặt dọc đường đi. Những người đi bộ đường dài từng tình cờ gặp thi thể. Và một người đàn ông kể về một con quái vật sống đâu đó giữa sa mạc.

Các giọng nói ấy không được sắp xếp thành một lập luận. Chúng nằm cạnh nhau, như những lớp đất. Người xem phải tự nghe, tự đặt chúng vào chỗ.

Vì sao bộ phim ở lại

Sniadecki từng làm việc với Sensory Ethnography Lab ở Đại học Harvard, một nhóm làm phim tài liệu theo hướng đặt giác quan lên trước lời giải thích. El Mar La Mar mang tinh thần ấy. Nó là phim tài liệu, nhưng đứng rất gần phim thực nghiệm.

Bộ phim ra mắt ở mục Forum của Liên hoan phim Berlin năm 2017 và nhận giải Caligari tại đó. Sau này, Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại New York đưa phim vào bộ sưu tập.

Điều khiến El Mar La Mar khác nhiều phim về biên giới nằm ở khoảng cách nó giữ. Nó không kéo người xem vào một phía. Nó để sa mạc làm nhân vật chính, một nhân vật vừa đẹp vừa nguy hiểm, không thiện cũng không ác. Con người đi qua nó, để lại dấu, rồi biến mất.

Xem xong, người ta nhớ ít cốt truyện, vì gần như không có cốt truyện. Người ta nhớ nhiệt độ, tiếng gió, màu của bụi lúc chiều. Bộ phim ở lại trong cơ thể nhiều hơn trong đầu. Có lẽ đó là cách duy nhất để hiểu một nơi như Sonora: đứng đủ lâu, nghe đủ kỹ, và chấp nhận rằng có những điều ta sẽ không bao giờ thấy tận mắt.



Thành viên Penta