Essays · Olfactory Art
Jay Muhlin. Kid.
Không tấm ảnh nào trung lập, nhất là khi căn phòng có mùi.
Photo: Deborah Krieger for Hyperallergic · Hyperallergic
Một đứa trẻ, một con mèo
Tháng Một năm 2018, Vox Populi, một không gian nghệ thuật do nghệ sĩ tự vận hành ở Philadelphia, treo loạt ảnh Kid của Jay Muhlin. Triển lãm kéo dài đến ngày 21 tháng Một.
Nhân vật chính là một bé gái. Muhlin không gọi cô bé là con mình. Anh mô tả cô là một đứa trẻ mà anh đang giúp nuôi dạy. Cách gọi ấy nhỏ, nhưng nó đặt người chụp vào một vị trí lạ: đủ gần để có mặt trong đời sống hằng ngày của đứa trẻ, nhưng không hẳn là cha mẹ.
Những tấm ảnh đi theo cô bé qua các mùa. Cô chơi trong vườn. Cô mặc đồ hoá trang. Cô nhăn mặt vào ống kính với bộ răng ma cà rồng bằng nhựa. Cô nằm trên tuyết. Cô đứng trước một phông nền trắng, đeo nhẫn trên tay, như trong một buổi chụp chân dung. Một con mèo xuất hiện nhiều lần, như một nhân vật phụ không cần giới thiệu.
Có một tấm chỉ có con mèo, ngồi trên một chồng sách. Tựa những cuốn sách ấy gợi đến sự mơ hồ, và người xem hiểu rằng tấm ảnh đang nói về chính loạt ảnh.
Căn phòng có mùi hoa
Kid không chỉ là ảnh treo tường. Vox Populi mô tả nó là một sắp đặt nhiều chất liệu, có phần chuyển động, có những tấm ảnh để chạm, và có mùi hương. Người bước vào phòng ngửi thấy mùi hoa và mùi rừng trước khi kịp nhìn kỹ tấm ảnh đầu tiên.
Nhà phê bình Deborah Krieger, viết cho Hyperallergic, dừng lại đúng ở điểm này. Nhiếp ảnh thường được tin là một dạng ghi chép. Máy ảnh đặt trước một cảnh, và cảnh ấy đi vào phim hay vào cảm biến. Mùi hương thì ngược lại. Nó chủ quan, nó đi thẳng vào cảm xúc, và nó làm việc đó trước khi lý trí kịp can thiệp.
Theo Krieger, mùi hoa dễ chịu có thể đẩy người xem về phía một cách đọc tích cực. Những tấm ảnh có răng ma cà rồng, có nét mặt nhăn nhó, có tuyết lạnh, khi đứng trong một căn phòng thơm, dễ được nhìn như kỷ niệm đẹp hơn là như những khoảnh khắc lẫn lộn của tuổi thơ.
Đó không hẳn là lời trách. Đó là một quan sát về cách hai giác quan làm việc cùng nhau. Mắt tin vào tấm ảnh. Mũi quyết định mắt nên tin theo hướng nào.
Tôn vinh, không chỉ ghi lại
Krieger đọc Kid như một cử chỉ tôn vinh tuổi thơ hơn là một bộ hồ sơ về nó. Muhlin không cố tỏ ra khách quan. Anh biết tuổi thơ ngắn. Anh biết đứa trẻ trong ảnh sẽ lớn, và tương lai người lớn của cô là điều chưa ai đoán được. Những tấm ảnh giữ lại cái đã qua, trong khi căn phòng thơm nhắc rằng nó có giá trị.
Nhìn như vậy, mùi hương không phải là một mẹo trưng bày. Nó là lời thừa nhận. Người chụp không đứng ngoài. Anh có tình cảm với đứa trẻ, và anh để tình cảm ấy lan ra không khí, thay vì giả vờ rằng máy ảnh là một con mắt lạnh.
Câu hỏi còn lại thuộc về người xem. Nếu mùi hương có thể làm mềm một tấm ảnh, thì những tấm ảnh ta vẫn coi là trung lập, trong báo chí, trong album gia đình, đang được đọc cùng với mùi gì. Mùi của căn bếp khi ta lật album. Mùi giấy cũ. Mùi một căn phòng mà ta không để ý.
Nhiếp ảnh chưa bao giờ đứng một mình. Như bài viết về nhiếp ảnh như nghệ thuật của Penta đã chỉ ra, một tấm ảnh luôn được đọc trong một bối cảnh. Kid chỉ làm cho bối cảnh ấy có mùi, để ta không còn quên được nó.
Olfactory Art