Essays · Contemporary Art
Jeff Koons. Puppy.
Một tượng đài vẫn đang lớn.
Guggenheim Museum Bilbao · Guggenheim Museum Bilbao
Chú chó canh cửa
Puppy đứng ở quảng trường trước Bảo tàng Guggenheim Bilbao, Tây Ban Nha. Đó là một chú chó sục giống West Highland, ngồi thẳng, cao 12,4 mét. Bảo tàng gọi nó là con chó canh cửa của mình, và giới thiệu nó như tác phẩm điêu khắc bằng hoa lớn nhất thế giới.
Jeff Koons, sinh năm 1955 ở York, bang Pennsylvania, làm Puppy năm 1992. Vật liệu được ghi trong hồ sơ bộ sưu tập chỉ có ba thứ: thép không gỉ, đất, và cây có hoa. Khung thép cho hình dáng. Đất giữ rễ. Cây hoa phủ kín bề mặt như một bộ lông.
Khi đứng dưới chân nó, người ta không thấy được toàn bộ con chó. Người ta chỉ thấy hoa. Phải lùi lại xa, băng qua quảng trường, mới nhận ra hình dáng một chú chó con đang ngồi đợi.
Từ khu vườn thế kỷ 18 đến máy tính
Koons nổi lên vào giữa những năm 1980, trong một thế hệ nghệ sĩ đặt câu hỏi về nghệ thuật giữa một thời đại ngập tràn truyền thông. Ông mượn ngôn ngữ của quảng cáo, tiếp thị, công nghiệp giải trí. Ông coi tác phẩm nghệ thuật như một món hàng, không xếp nó vào thang bậc thẩm mỹ quen thuộc.
Với Puppy, Koons đi cùng lúc về hai phía. Ông dùng mô hình máy tính tinh vi để dựng hình khối. Và ông nhắc tới những khu vườn kiểu cách của châu Âu thế kỷ 18, nơi cây được cắt tỉa thành hình học, nơi thiên nhiên được sắp đặt theo ý người.
Bảo tàng Bilbao liệt kê những thứ mà Puppy trộn lẫn: nghệ thuật cắt tỉa cây và việc nhân giống chó, những con thú đất sét mọc cỏ bán làm quà, những tấm thiệp chúc mừng in sẵn. Cái sang và cái đại chúng đứng cạnh nhau. Không cái nào bị chế giễu.
Ngọt tới mức nào
Bảo tàng viết rằng Puppy dùng thứ hình tượng ngọt ngào nhất, hoa và chó con, để dựng một tượng đài cho sự đa cảm. Koons muốn tác phẩm công cộng này liên tục mời gọi, tạo ra sự lạc quan, và theo lời ông, gieo vào người xem cảm giác tin cậy và an toàn.
Có thể cười trước điều đó. Một chú chó con khổng lồ phủ hoa là thứ gần với bưu thiếp hơn là với nghệ thuật. Nhưng rồi người ta vẫn đứng đó, vẫn chụp ảnh, vẫn thấy vui. Tác phẩm không cần người xem đồng ý với nó. Nó chỉ cần họ phản ứng.
Bảo tàng gọi Puppy là một ẩn dụ về văn hoá đương đại. Một văn hoá muốn mọi thứ dễ thương, dễ hiểu, dễ yêu. Một văn hoá sản xuất tình cảm theo khuôn. Koons không phê phán nó từ bên ngoài. Ông làm nó to hơn, cho tới khi ta phải nhìn.
Vẫn đang lớn
Điều khiến Puppy khác một bức tượng thường nằm ở chỗ nó còn sống. Bảo tàng mô tả kích thước của nó vừa bị giữ chặt, vừa như sắp tràn ra ngoài tầm kiểm soát. Theo nghĩa đen lẫn nghĩa bóng, nó vẫn đang lớn.
Cây hoa thì không nghe lời bản vẽ. Chúng mọc nhanh chậm khác nhau. Chỗ này dày, chỗ kia thưa. Có bông nở, có bông tàn. Hình con chó được giữ bằng thép, còn bộ lông thì thay đổi theo nắng, theo mưa, theo tay người chăm sóc.
Vì vậy không có hai lần nhìn Puppy giống nhau. Người ghé Bilbao năm này và năm sau sẽ thấy cùng một con chó, nhưng không cùng một bộ lông. Tác phẩm được hoàn thành một lần trên máy tính, và được làm lại mỗi ngày ngoài trời.
Đó là một cách khác để nghĩ về hoa trong nghệ thuật. preserve 'beauty' của Anya Gallaccio để hoa héo dần sau kính. Koons để hoa nở tiếp, mùa này qua mùa khác. Một bên nhìn hoa đi hết đường. Một bên giữ hoa ở lại, bằng cách không ngừng chăm.
Contemporary Art