Essays · Photography

Joel Sternfeld. American Prospects.

Đứng đủ xa để thấy cả điều bình thường lẫn điều lạ.

Joel Sternfeld, McLean, Virginia, tháng 12 năm 1978: sạp bí ngô phía trước, căn nhà đang cháy phía sau, ảnh màu

Một chiếc máy khổ lớn trên đường

Cuối thập niên 1970, Joel Sternfeld nhận học bổng Guggenheim và bắt đầu đi khắp nước Mỹ. Ông mang theo máy ảnh khổ lớn và phim màu, chụp phong cảnh, thị trấn, con người, từ bờ Đông tới Alaska. Những chuyến đi ấy kéo dài nhiều năm, từ 1978 tới đầu thập niên 1980.

Năm 1987, loạt ảnh được in thành sách với tên American Prospects. Chữ prospect vừa là cảnh nhìn ra xa, vừa là triển vọng, tương lai. Tên sách vì vậy đọc được theo hai cách: những khung cảnh nước Mỹ, và những gì đang chờ nước Mỹ.

Cuốn sách nhanh chóng được coi là một cột mốc của nhiếp ảnh màu. Thời ấy, ảnh màu vẫn còn bị nhiều người coi là thứ của quảng cáo và ảnh gia đình. Những bức ảnh của Sternfeld, cùng với một thế hệ người chụp màu khác, góp phần đưa nó vào bảo tàng.

Căn nhà cháy và quả bí ngô

Bức ảnh nổi tiếng nhất của loạt này chụp ở McLean, Virginia, tháng 12 năm 1978. Phía trước là một sạp bán bí ngô. Một lính cứu hoả đang đứng chọn bí. Phía sau, một căn nhà đang bốc cháy, xe cứu hoả đỗ gần đó.

Bức ảnh không cần lời giải thích để hoạt động. Người xem lần đầu không biết căn nhà ấy là của ai, đám cháy bắt đầu thế nào. Họ chỉ thấy hai việc xảy ra trong cùng một khung hình: một thảm hoạ, và một người đang làm một việc rất thường ngày. Khoảng cách giữa hai việc ấy tạo ra một sự bình thản kỳ lạ.

Đó là kiểu trớ trêu chạy qua cả loạt ảnh. Tàu con thoi Columbia hạ cánh ở căn cứ không quân Kelly, San Antonio, tháng 3 năm 1979, giữa một khung cảnh đời thường. Một con tàu hàng bỏ hoang nằm ở Homer, Alaska. Một cảnh ở Canyon Country, California, năm 1983. Mỗi cảnh đều bình thường, và đều lệch đi một chút.

Phê phán và thương mến

American Prospects nhìn thấy nhiều điều không đẹp về nước Mỹ: công nghiệp suy tàn, đất đai bị xẻ nhỏ, những dự án lớn giữa những đời sống nhỏ. Nhưng ảnh của Sternfeld không giễu cợt. Người trong ảnh không bị biến thành trò cười.

Bảo tàng Bruce, khi giới thiệu lại loạt ảnh, nói tới sự cân bằng giữa phê phán và yêu mến trong cách Sternfeld nhìn đất nước mình. Ông thấy cái vô lý, nhưng cũng thấy sự bền bỉ của con người sống giữa cái vô lý ấy.

Khoảng cách của máy ảnh giúp điều đó. Chụp từ xa, người trong ảnh nhỏ lại, nhưng không bị bỏ rơi. Họ là một phần của cảnh, như cây, như nhà, như bầu trời. Mùa cũng có mặt: tuyết, lá thu, nắng hè, như những chương của một năm dài.

Có thể gọi đó là một cách nhìn chậm. Không chộp lấy khoảnh khắc, không săn cảnh lạ. Người chụp đứng yên, để mọi thứ trong cảnh cùng có mặt với độ rõ ngang nhau, rồi để người xem tự phát hiện điều lệch. Sự trớ trêu không được chỉ ra. Nó chỉ nằm đó, chờ.

Nhìn lại sau bốn mươi năm

Từ tháng 10 năm 2024 tới tháng 1 năm 2025, Bảo tàng Bruce ở Greenwich, Connecticut, trưng bày hơn bốn mươi bản in màu khổ lớn của American Prospects, gồm cả những bức nổi tiếng và những bức chưa từng triển lãm. Triển lãm do Robert Wolterstorff làm giám tuyển khách mời. Cùng lúc, nhà xuất bản Steidl in lại cuốn sách.

Những bản in mới rất lớn, có bức khoảng 127 × 152 cm. Ở kích thước ấy, người xem có thể đi vào ảnh, tìm từng chi tiết nhỏ mà một trang sách không cho thấy hết.

Bốn mươi năm sau, nhiều nơi trong ảnh đã đổi khác. Nhưng cách nhìn thì vẫn đứng được: lùi lại, chờ, để cảnh tự lộ ra điều lạ. Một người cùng thế hệ cũng đi đường dài với máy khổ lớn là Stephen Shore, xem bài Stephen Shore. Uncommon Places.



Thành viên Penta