Essays · Photography

Richard Misrach. Desert Cantos.

Đất khô giữ lại mọi dấu vết.

Richard Misrach, Desert Cantos: phong cảnh sa mạc Tây Nam nước Mỹ, ảnh màu khổ lớn

Fraenkel Gallery · Fraenkel Gallery


Một dự án không có hồi kết

Richard Misrach bắt đầu Desert Cantos năm 1979. Hơn bốn mươi năm sau, dự án vẫn chưa khép lại. Đó là loạt ảnh dài nhất và tham vọng nhất của ông, về những vùng sa mạc ở Tây Nam nước Mỹ, qua California, Nevada, Utah.

Ông chụp bằng máy ảnh khổ lớn 8x10 đặt trên chân máy. Loại máy này nặng, chậm, mỗi lần chụp phải dựng lại từ đầu. Đổi lại, âm bản rất lớn giữ được một lượng chi tiết dày đặc. Trong ảnh in, người xem đọc được từng viên sỏi, từng vệt muối, từng lớp mây.

Canto là một chữ Ý, chỉ một khúc trong một bài thơ dài. Misrach chia dự án của mình thành nhiều khúc như vậy, mỗi khúc một chủ đề. Tập hợp lại, chúng thành một bài thơ bằng ảnh về một vùng đất.

Nhịp làm việc ấy ảnh hưởng tới cả cách nhìn. Người chụp không thể bấm vội. Anh ta phải chọn chỗ đứng, chờ ánh sáng, rồi mới mở ống kính. Mỗi bức ảnh trong Desert Cantos vì vậy là kết quả của một quyết định chậm, không phải của một cái liếc qua.

Những khúc ca về lửa, nước và hố sâu

Mỗi canto nhìn sa mạc qua một hiện tượng. The Flood nói về Biển Salton, hồ lớn nhất California, nơi nước dâng lên nhấn chìm những gì dựng ven bờ. The Fires chụp những đám cháy, nhiều đám do con người đốt. The Pit chụp những hố chôn xác gia súc. Có những khúc khác về bãi thử quân sự, về các sự kiện như một lần tàu con thoi hạ cánh.

Những tên ảnh trên trang của Fraenkel Gallery cho thấy độ trải rộng ấy. Desert Fire #153, năm 1984. Salton Sea (Red Beacon), năm 1985. Oil Derricks, Santa Barbara, năm 1984. Aerial Target ("Dart"), Wendover Air Base, Utah, năm 1990. Encrusted Tracks, Bonneville Salt Flats, Utah, năm 1992. Road, Moab, năm 1997. Pyramid Lake (at night), năm 2004. Clouds, June 8 2019.

Đọc liền các tên ấy, người ta thấy một danh mục: lửa, nước, dầu, bia bắn, vết bánh xe, đường, mây. Sa mạc không phải một cảnh. Nó là một kho lưu trữ.

Đẹp và đáng sợ trong cùng một khung

Điều khiến Desert Cantos khó quên là ảnh của Misrach rất đẹp. Màu mềm, ánh sáng sa mạc trong và rộng, đường chân trời thẳng. Nhưng thứ nằm trong ánh sáng ấy thường là dấu vết của phá huỷ: đất bị đốt, hồ bị ô nhiễm, bãi đất bị bom đạn cày xới.

Hai điều này không triệt tiêu nhau. Người xem bị kéo vào vì cái đẹp, rồi ở lại vì cái đáng lo. Misrach không dùng ảnh để la lên. Ông để cái đẹp làm việc chậm hơn và sâu hơn một khẩu hiệu.

Chính ông từng nói rằng khi nhìn phong cảnh, ta đang nhìn một thứ không hẳn là phong cảnh, mà là một biểu tượng, một ẩn dụ cho đất nước. Sa mạc, trong cách hiểu ấy, là nơi nước Mỹ để lộ mình rõ nhất: những gì nó xây, những gì nó thử, những gì nó bỏ lại.

Thời gian trong đất khô

Sa mạc là một nơi đặc biệt với người chụp ảnh. Ít cây che, ít mưa xoá. Một vết bánh xe trên muối, như trong Encrusted Tracks, có thể còn đó rất lâu sau khi chiếc xe đi qua. Đất khô giữ dấu vết như một tấm phim phơi rất chậm.

Misrach quay lại những nơi ấy nhiều lần, qua nhiều thập niên. Ảnh những năm 1980 đứng cạnh ảnh năm 2019. Cùng một vùng đất, nhưng ánh sáng, mặt nước và những gì con người để lại đã khác đi qua từng lần trở lại.

Desert Cantos vì vậy không chỉ là ảnh về một nơi. Nó là ảnh về thời gian của một nơi, về tốc độ con người thay đổi mặt đất so với tốc độ đất tự thay đổi. Một cách nhìn khác về dấu vết công nghiệp trên đất có trong bài Edward Burtynsky. Oil.



Thành viên Penta