Essays · Contemporary Art

Laure Prouvost. Wantee.

Một câu chuyện bịa cũng để lại dấu vết thật.

Laure Prouvost, Wantee: không gian sắp đặt với bàn ghế, đồ vật và video chiếu giữa phòng

© Hydar Dewach · Tate


Want tea?

Năm 2013, Tate Britain mở triển lãm Schwitters in Britain, từ 30 tháng Một đến 12 tháng Năm. Đây là triển lãm lớn đầu tiên nhìn vào giai đoạn cuối đời của Kurt Schwitters, nghệ sĩ Dada người Đức. Ông đến Anh năm 1940 như một người tị nạn, sau khi chính quyền Quốc xã gọi tác phẩm của ông là nghệ thuật suy đồi. Ông mất ở Cumbria năm 1948.

Ở phần cuối triển lãm, hai nghệ sĩ đương đại được mời làm tác phẩm đáp lại di sản của Schwitters, cùng tổ chức Grizedale Arts. Một trong hai người là Laure Prouvost, nghệ sĩ người Pháp sống ở London.

Tác phẩm của bà tên là Wantee. Đó là biệt danh của người bạn đời những năm cuối của Schwitters. Bà có thói quen hỏi mọi người: want tea? Hỏi nhiều đến mức câu hỏi thành tên.

Prouvost lấy chữ đó làm điểm bắt đầu. Wantee là một sắp đặt video, trong đó đoạn phim dài 14 phút.

Một người ông được bịa ra

Nhân vật chính của Wantee là người ông của Prouvost. Theo câu chuyện bà kể, ông là một nghệ sĩ ý niệm và là bạn thân của Schwitters. Người ông này không có thật. Bà dựng ông lên bằng giọng kể, bằng hình ảnh, bằng đồ vật, bằng một gia đình xoay quanh ông.

Video của Prouvost nổi tiếng vì nhịp cắt rất nhanh. Hình ảnh nhảy từ cận cảnh này sang cận cảnh khác. Chữ hiện lên màn hình, có khi khớp với giọng đọc, có khi lệch hẳn. Tate mô tả lối làm của bà bằng mấy yếu tố: kể chuyện mạnh, cắt nhanh, dựng ghép, và cố ý dùng sai ngôn ngữ. Người xem phải tự nối các mảnh lại, và mỗi người nối một kiểu.

Video không đứng một mình. Nó được chiếu trong một không gian dựng như chỗ ở của người ông, có bàn ghế và đồ vật, như thể ông vừa rời đi. Ranh giới giữa phim và căn phòng mờ đi. Người xem bước vào câu chuyện chứ không chỉ nhìn nó.

Trong một buổi trình diễn ở Tate Britain ngày 27 tháng Tư năm 2013, Prouvost dẫn khán giả đi tìm người ông ấy. Trà được mời, để tưởng nhớ người phụ nữ có biệt danh Wantee.

Schwitters và chất liệu đời thường

Để hiểu vì sao một bữa trà có thể là tác phẩm đáp lại Schwitters, cần nhớ ông làm nghệ thuật thế nào. Schwitters nghĩ ra khái niệm Merz: dùng mọi chất liệu có thể, cho mục đích nghệ thuật. Dây, bông, bánh xe nôi, vé xe buýt, giấy gói kẹo. Với ông, chúng ngang hàng với sơn.

Năm 1945, ông chuyển đến vùng Lake District và bắt đầu đưa những vật từ thiên nhiên vào tác phẩm. Công trình lớn cuối cùng của ông là Merz Barn, một kho thóc được biến thành không gian nghệ thuật.

Prouvost tiếp tục tinh thần đó theo cách của mình. Bà không làm lại Merz. Bà lấy chất liệu đời thường nhất trong đời sống của Schwitters, một câu hỏi mời trà, và biến nó thành trung tâm. Người ông hư cấu là một cách để chen vào lịch sử nghệ thuật từ cửa bếp, không phải từ cửa chính.

Giải Turner và sau đó

Cuối năm 2013, Prouvost đoạt giải Turner. Lần đầu tiên trong lịch sử giải, triển lãm được tổ chức ở Bắc Ireland, tại Ebrington ở Derry~Londonderry, trong năm thành phố này làm Thành phố Văn hoá của Vương quốc Anh. Ba nghệ sĩ cùng vào vòng cuối là Tino Sehgal, David Shrigley và Lynette Yiadom-Boakye.

Bà được đề cử nhờ Wantee và một sắp đặt hai phần làm cho giải Max Mara dành cho nghệ sĩ nữ, phát triển trong một đợt lưu trú ở Ý và trưng bày cùng Whitechapel Gallery. Nhiều người bất ngờ khi bà thắng. Chủ tịch hội đồng khi ấy nói tác phẩm vừa rất riêng tư vừa hướng ra ngoài.

Wantee được nhớ vì nó làm một việc hiếm: dùng hư cấu để nói về một con người có thật, mà không cần nói điều gì sai về họ. Nó cũng gần với bữa salad của Alison Knowles, nơi một việc làm trong bếp được đưa thẳng vào phòng trưng bày. Một ấm trà, một câu hỏi, một người ông không có thật. Và một căn phòng người ta muốn ngồi lại lâu hơn.



Thành viên Penta