Essays · Contemporary Art
Lee Ufan. Relatum.
Tác phẩm không nằm ở đá, cũng không ở thép. Nó nằm ở giữa.
Solomon R. Guggenheim Museum · Solomon R. Guggenheim Museum
Đá, thép và một khoảng trống
Mùa hè năm 2011, từ ngày 24 tháng 6 đến ngày 28 tháng 9, bảo tàng Solomon R. Guggenheim ở New York mở Marking Infinity, triển lãm hồi cố về Lee Ufan. Triển lãm được sắp theo cách ông làm việc: từng loạt, lặp lại, kéo dài từ những năm 1960 đến hiện tại.
Trong số đó, loạt Relatum là phần dễ nhận ra nhất. Một tảng đá tự nhiên. Một tấm thép công nghiệp. Hai vật đặt trên sàn, gần nhau, không chạm, hoặc chạm rất khẽ. Không có bệ. Không có đục đẽo.
Lee làm loạt này từ năm 1968. Tên của nó là một thuật ngữ triết học, chỉ những đối tượng hay sự kiện mà giữa chúng có một quan hệ. Với ông, cái đáng xem không phải bản thân vật, mà mạng lưới lực mà việc sắp đặt tạo ra trong không gian.
Người xem cũng thuộc về mạng lưới đó. Bước lại gần, đi vòng quanh, đứng lùi ra, mỗi vị trí làm khoảng cách giữa đá và thép đổi nghĩa.
Vật được làm và vật không được làm
Từ thời Mono-ha, Lee gần như chỉ dùng hai vật liệu cho điêu khắc: tấm thép và đá. Sự chọn lựa ấy không ngẫu nhiên.
Thép cứng, nặng, đặc, là thứ dùng để xây nên thế giới hiện đại. Đá, ở trạng thái tự nhiên, thuộc về một nơi nằm ngoài cái tôi và ngoài sự hiện đại. Theo bảo tàng, Lee coi đá như hình ảnh của cái khác, của bên ngoài.
Đặt hai thứ ấy cạnh nhau với độ chính xác cao, Relatum tạo ra một dạng cùng tồn tại kéo dài: giữa cái được làm và cái không được làm, giữa vật chất và những gì vô hình quanh nó.
Một tác phẩm sớm hơn trong triển lãm, trước đây tên Phenomena and Perception A, năm 1969, cho thấy rõ ý ấy. Ba hòn đá đặt trên một dải cao su in vạch như thước dây. Sức nặng của đá kéo giãn và làm dải cao su cong vênh. Thước đo không còn đo đúng. Thứ ta thấy phụ thuộc vào nơi ta đứng.
Một người sống giữa nhiều nơi
Lee Ufan sinh năm 1936 ở miền nam Hàn Quốc. Ông lớn lên qua thời Nhật chiếm đóng và chiến tranh Triều Tiên, cuộc chiến để lại một bán đảo chia đôi năm 1953. Ông học hội hoạ tại Đại học Quốc gia Seoul, rồi sang Nhật và lấy bằng triết học.
Cuối những năm 1960, ông trở thành người đặt nền lý thuyết cho Mono-ha, nghĩa đen là Trường phái của Vật, một phong trào ở Nhật. Ông cũng là một gương mặt quan trọng của tansaekhwa, dòng hội hoạ đơn sắc Hàn Quốc. Suốt bốn mươi năm, ông sống và làm việc giữa Hàn Quốc, Nhật Bản và Pháp.
Song song với điêu khắc là hội hoạ. Trong loạt From Point và From Line, từ năm 1972 đến năm 1984, ông trộn bột khoáng với keo da động vật, chỉ dùng một màu trên nền trắng, xanh cobalt hoặc cam đất. Ông chấm lên toan từ trái qua phải cho tới khi cọ hết màu, rồi lặp lại. Những hàng chấm nhạt dần là một bản ghi của thời gian trôi qua trong một cơ thể.
Khoảng trống không rỗng
Triển lãm kết thúc ở tầng Tower 7 với một căn phòng trống. Lee đặt lên mỗi bức tường trong ba bức tường liền nhau một nét cọ rộng, đặc. Tác phẩm tên Dialogue, space, năm 2011, thuộc loạt Dialogue ông làm từ năm 2006.
Ba nét cọ không lấp căn phòng. Chúng làm khoảng trống trong phòng hiện ra. Người đứng giữa bắt đầu cảm thấy không khí, khoảng cách, nhịp giữa các bức tường.
Đó là điều nối Relatum với mọi phần còn lại của triển lãm. Lee dùng rất ít: một tảng đá, một tấm thép, một nét cọ. Sự tiết chế ấy tạo ra một khoảng trống vừa rỗng vừa đầy, nơi người xem tự bước vào và trở thành một phần của quan hệ. Cũng thép, nhưng theo một hướng ngược lại, là bài về Richard Serra và The Matter of Time.
Contemporary Art