Essays · Photography
Sally Mann. Immediate Family.
Mùa hè đã qua, tấm ảnh còn ở lại.
© Sally Mann · Aperture
Ba đứa trẻ và một con sông
Từ năm 1984 đến năm 1992, Sally Mann chụp ba đứa con của mình: Emmett, Jessie và Virginia. Chúng lớn lên ở Lexington, bang Virginia, và những mùa hè của chúng diễn ra ở trang trại của gia đình trong thung lũng Shenandoah, nơi có một căn nhà gỗ gần sông.
Mùa hè ở đó không có gì đặc biệt với người ngoài. Tắm sông. Nằm trên đá nóng. Ngủ trưa. Chờ trời tối. Nhưng Mann nhìn những ngày ấy bằng một con mắt kiên nhẫn đến lạ. Bà ở đó, với máy ảnh, năm này qua năm khác.
Năm 1992, Aperture in sáu mươi bức trong số đó thành một cuốn sách, tên là Immediate Family. Tên sách là một cụm từ thông dụng trong tiếng Anh: gia đình ruột, những người gần nhất. Nó cũng gợi một nghĩa khác của chữ immediate: trực tiếp, không qua trung gian. Những bức ảnh này không có khoảng cách lịch sự nào giữa người chụp và người được chụp.
Chiếc máy ảnh chậm
Mann chủ yếu dùng một chiếc máy ảnh khổ lớn, phim 8 x 10 inch. Đó là loại máy nặng, phải đặt trên chân, phải trùm vải đen lên đầu để lấy nét. Mỗi tấm phim là một lần chuẩn bị lâu. Không thể chụp lén. Không thể chụp liên tiếp.
Điều đó có nghĩa là trẻ con phải đứng yên. Nhiều khoảnh khắc trông như bắt được ngẫu nhiên thật ra được dựng lại, lặp lại, chờ đợi. Những đứa trẻ không chỉ là đối tượng mà còn là người cùng làm, biết mình đang được chụp, có khi tự đề nghị một tư thế.
Phim khổ lớn cho độ chi tiết rất cao. Từng sợi tóc, từng hạt cát dính trên da, từng nếp nhăn trên ga giường đều hiện rõ. Chính độ rõ ấy khiến ảnh vừa đẹp vừa khó chịu. Không có gì bị làm mờ đi để người xem yên tâm.
Trong những lá thư Mann viết khi đi chụp ở vùng Caribbean, đăng trên tạp chí Aperture năm 1995, bà kể về chuyện phim mới bị độ ẩm làm hỏng gần một nửa, về những đốm sáng lạ do tĩnh điện khi tách các tấm phim dính vào nhau. Bà không coi đó là tai nạn đáng tiếc. Bà quan tâm đến những gì vật liệu tự để lại trên ảnh.
Ánh sáng lúc chạng vạng
Trong các lá thư ấy, Mann kể rằng dần dần bà không còn nghĩ ra bức ảnh trước rồi mới đi tìm. Bà tìm một phông nền, một khoảng đất, một đoạn sông, và để bức ảnh tự hiện ra ở đó. Những đứa trẻ lùi dần vào phong cảnh.
Bà cũng nói về những giờ ở rìa của ngày, khoảng thời gian bí ẩn ngay trước khi trời tối. Nhiều ảnh trong Immediate Family có thứ ánh sáng đó: ấm nhưng sắp tắt, rõ nhưng đã bắt đầu mờ.
Mann còn có một ý mà bà nhắc lại nhiều lần: không có gì đạt đến vẻ đẹp trọn vẹn nhất cho đến khi nó chạm vào sự phai tàn. Vì thế ảnh của bà không né những vết xước của phim, những góc tối, những phần ảnh bị cháy sáng. Tuổi thơ trong ảnh không trong trẻo. Nó đã mang sẵn trong mình ý thức rằng nó sẽ qua.
Một cuốn sách không chịu yên
Khi Immediate Family ra đời, nó lập tức gây tranh luận. Một số ảnh có các con của Mann khỏa thân, như trẻ con vẫn thường chạy nhảy vào mùa hè ở một nơi hẻo lánh. Có người cho rằng những bức ảnh như vậy không nên được công bố. Có người coi đó là cái nhìn trung thực nhất về tuổi thơ từng được chụp.
Cuộc tranh luận ấy kéo dài nhiều năm, và chính Mann cũng viết lại về nó trong hồi ký Hold Still. Nhưng bên dưới tranh luận là một điều ít ai phủ nhận: đây là một người mẹ nhìn con mình bằng cả tình thương lẫn nỗi lo, và không che đi cái nào.
Ba mươi năm sau, cuốn sách vẫn được in lại. Ảnh của Mann nằm trong các bảo tàng lớn. Nhiều nghệ sĩ sau này tiếp tục chụp gia đình mình như một cách hỏi về quyền lực, về ký ức và về nơi chốn, chẳng hạn LaToya Ruby Frazier với The Notion of Family.
Immediate Family không kể một câu chuyện có kết thúc. Nó ghi lại tám mùa hè đã qua. Người trong ảnh đã lớn, nhưng trong bạc, họ vẫn ở bên bờ sông.
Photography