Essays · Modern Art

Lynda Benglis. Quartered Meteor.

Một lần chảy, được giữ lại bằng chì.

Lynda Benglis, Quartered Meteor: khối chì uốn lượn như vật liệu đang chảy, đặt trên đế thép

Tate · Tate


Một khối chì có dáng của chất lỏng

Nhìn từ xa, Quartered Meteor giống một thứ gì đó vừa trào ra rồi đông lại. Những nếp cuộn chồng lên nhau, dày ở chỗ này, mỏng ở chỗ kia, như một dòng vật liệu còn đang tìm chỗ nằm. Lại gần mới thấy nó là kim loại. Tate ghi chất liệu gồm chì và thép, đặt trên một đế thép.

Tên tác phẩm ghi hai mốc: 1969, và đúc năm 1975. Hình thể có từ năm 1969. Phải sáu năm sau nó mới được chuyển sang chì. Giữa hai mốc ấy là một câu hỏi thú vị: một hình được sinh ra từ sự chảy có còn là chính nó khi bị đổi sang một vật liệu không bao giờ chảy ở nhiệt độ phòng?

Chì là kim loại nặng, mềm, xám và đục. Nó không phản chiếu ánh sáng như đồng đánh bóng. Nó hút ánh sáng vào. Một dòng chảy bằng chì vì thế có vẻ rất chậm, như dung nham đã nguội, như một thiên thạch rơi xuống rồi vỡ ra, đúng như cái tên gợi lên.

Để vật liệu tự làm phần của nó

Cuối thập niên 1960, Lynda Benglis nổi tiếng với những tác phẩm đổ. Bà đổ latex màu thẳng xuống sàn, để nó lan ra thành những vũng rực rỡ. Bà đổ bọt polyurethane để nó phồng lên, trào ra và cứng lại. Người nghệ sĩ không cầm cọ. Người nghệ sĩ nghiêng thùng.

Cách làm đó đặt một phần quyết định vào tay vật liệu. Độ đặc, nhiệt độ, độ nghiêng của sàn, sức hút của trái đất cùng nhau tạo ra hình. Benglis chọn chất liệu, chọn chỗ đổ, chọn lúc dừng. Phần còn lại là việc của trọng lực.

Trong một cuộc trò chuyện được Tate đăng lại, Benglis nói bà không muốn đưa nghệ thuật đến một kết luận tối giản. Bà muốn nó dư thừa hơn, nhiều hơn chứ không ít hơn. Bà cũng kể mình đã làm những hình dạng tuyến tính trước bằng thạch cao, rồi sau đó bằng kim loại. Quartered Meteor nằm trên con đường ấy: từ một cử chỉ tức thời sang một vật bền lâu.

Bà còn nói một điều đáng nhớ: bà không mô tả một thứ gì, bà làm ra một cảm giác, một hình. Và các mép của hình ấy tự gợi ra cách đọc, giống như ta nhìn mây, nhìn tán cây, nhìn dáng đất rồi thấy trong đó một điều gì.

Trọng lực như một người cùng làm

Cùng thời, nhiều nghệ sĩ Mỹ đang làm điêu khắc tối giản: khối vuông, tấm kim loại, gạch xếp thẳng hàng trên sàn. Hình của họ được tính trước, gọn và lạnh. Benglis đi hướng ngược lại. Hình của bà không được tính trước. Nó được để cho xảy ra. Cùng thế hệ ấy, Eva Hesse cũng rời khỏi khối cứng để tìm đến vật liệu mềm và hình không đều.

Vì thế Quartered Meteor giữ lại một thứ mà điêu khắc cổ điển thường giấu đi: thời gian của quá trình làm. Nhìn vào những nếp gấp, người xem gần như đoán được thứ tự vật liệu đã chồng lên nhau. Lớp nào đổ trước. Lớp nào trượt lên lớp nào. Chỗ nào vật liệu ngừng lan.

Khi được đúc bằng chì, quá trình ấy bị khoá lại. Không còn gì chảy nữa. Nhưng hình vẫn là hình của một lần chảy. Tác phẩm vì thế mang hai thời gian cùng lúc: khoảnh khắc ngắn của năm 1969 và sự đứng yên không hạn định của kim loại.

Đó là lý do Quartered Meteor vẫn đáng nhìn kỹ hôm nay. Nó không kể câu chuyện nào. Nó chỉ cho thấy một điều giản dị: có những hình thể không đến từ bàn tay, mà đến từ việc vật liệu được phép làm đúng điều nó muốn làm. Người nghệ sĩ đứng bên cạnh, đủ gần để bắt đầu, đủ xa để không can thiệp.



Thành viên Penta