Essays · Modern Art
Magdalena Abakanowicz. Embryology.
Mọi sinh vật đều bắt đầu từ sợi.
Tate · Tate
Những khối mềm trên sàn
Năm 1978, Magdalena Abakanowicz bắt đầu một loạt hình thể mới, mơ hồ, mà bà đặt tên là Embryology, phôi học. Bộ tác phẩm Tate đang lưu ghi năm 1978 đến 1980. Chất liệu gồm vải bố, gạc bông, dây gai, nylon và sisal.
Mỗi khối được làm bằng cách bó vải và sợi lại với nhau, buộc chặt, khâu lại, cho đến khi thành một khối tròn, mềm, không đều. Có khối nhỏ, có khối lớn. Không khối nào giống hệt khối nào.
Chúng không được treo, không được đặt trên bệ. Chúng nằm rải trên sàn, sát nhau, như một bãi trứng, một ổ kén, hay một đống cơ quan của một sinh vật nào đó vừa được mở ra.
Trong một đoạn phim quay năm 1982, người ta thấy bà cầm một cây kim cong hình lưỡi liềm, khâu kín phần ruột mềm của một chiếc bao vải bố. Động tác chậm và chắc, như khâu một vết thương. Tác phẩm không đến từ đục đẽo hay đúc khuôn. Nó đến từ bó, buộc, khâu, những cử chỉ gần với việc chăm một cơ thể hơn là dựng một bức tượng.
Tám trăm hình thể ở Venice
Năm 1980, Abakanowicz được mời trưng bày tại gian Ba Lan của Venice Biennale. Tám trăm khối Embryology được bày cùng nhau ở đó. Cùng năm ấy, ở Ba Lan, phong trào công đoàn Đoàn Kết ra đời, giữa một giai đoạn bất ổn chính trị kéo dài từ đầu thập niên 1970.
Bà giải thích điều mình tìm kiếm: phần bên trong, phần ruột của vật chất mềm làm bà say mê. Mềm, với bà, nghĩa là hữu cơ, là sống. Bà tự hỏi cái gì làm vật chất sống, và cái riêng của vật chất bắt đầu ở đâu. Bà nói những khối ấy đáp ứng một nhu cầu gần như thể xác của bà: tạo ra những cái bụng, những cơ quan, một giải phẫu học tự nghĩ ra. Và cuối cùng, một phong cảnh mềm gồm vô số mảnh liên quan với nhau.
Nhìn lại, tên tác phẩm rất chính xác. Phôi học là môn nghiên cứu những gì xảy ra trước khi một cơ thể thành hình. Những khối của Abakanowicz đứng đúng ở ngưỡng đó: đã có hình, nhưng chưa thành ai.
Sợi là nền của mọi sinh vật
Năm 1978, tại một hội thảo về nghệ thuật sợi ở Oakland, California, Abakanowicz nói rằng bà xem sợi là yếu tố cơ bản cấu tạo nên thế giới hữu cơ trên hành tinh này. Mô của cây, của lá, và của chính chúng ta đều được dựng từ sợi. Dây thần kinh, mã di truyền, mạch máu, cơ bắp. Con người là những cấu trúc bằng sợi.
Câu nói ấy giải thích vì sao bà không coi vải bố và dây thừng là vật liệu thấp kém. Chúng là vật liệu gần với cơ thể nhất. Bà gọi dây thừng là một sinh vật đã hoá đá, một bắp cơ không còn hoạt động. Chạm vào nó, dời nó đi, sắp xếp lại nó, bà học được những bí mật của nó.
Tuổi thơ của bà gắn với khu rừng quanh trang viên của ông ngoại ở Ba Lan. Suốt đời, bà giữ bên mình sừng thú, da thú, vỏ sò, kén và những vật hữu cơ khác, đôi khi đưa cả vào tác phẩm. Embryology mang theo sự chú ý ấy: nhìn vật chất sống như nhìn một thứ vừa quen vừa lạ.
Bà không thích bị gọi là nghệ sĩ sợi. Từ thập niên 1980, bà dùng thêm nhiều vật liệu khác, dù vẫn giữ vải bố và sisal cho những hình người ngày càng rõ nét. Năm 2022, Tate Modern tổ chức triển lãm lớn về bà, Every Tangle of Thread and Rope. Những người cùng thời như Louise Bourgeois cũng dựng những không gian quanh cơ thể và ký ức, mỗi người theo một cách. Còn Embryology vẫn nằm đó, trên sàn, mềm và im, như đang chờ một điều gì chưa đến.
Modern Art