Essays · Contemporary Art

Mariko Mori. Tom Na H-iu.

Cái chết của một vì sao cũng để lại tín hiệu.

Mariko Mori, Tom Na H-iu: khối trụ thuỷ tinh cao đứng giữa mặt ao, bao quanh là rừng tre trên đảo Teshima

Benesse Art Site Naoshima · Benesse Art Site Naoshima


Một khối thuỷ tinh trong rừng tre

Trên đảo Teshima, ở biển nội địa Seto của Nhật Bản, có một cái ao nằm giữa rừng tre. Giữa ao, một khối thuỷ tinh cao đứng thẳng. Đó là Tom Na H-iu, tác phẩm Mariko Mori hoàn thành năm 2010.

Benesse Art Site Naoshima, đơn vị quản lý các tác phẩm nghệ thuật trên những hòn đảo này, mô tả nó như một vật thể thuỷ tinh khổng lồ. Không có tường, không có mái, không có phòng trưng bày. Chỉ có nước, tre và khối thuỷ tinh.

Phần lớn thời gian, khối thuỷ tinh đứng yên. Nó không sáng theo giờ giấc. Nó chờ một tín hiệu đến từ một nơi rất xa.

Tín hiệu từ những ngôi sao nổ

Tác phẩm được nối bằng máy tính với Đài quan sát Kamioka ở Hida, nơi đặt Super-Kamiokande, một trong những máy dò neutrino lớn nhất thế giới. Máy dò này nằm sâu dưới lòng đất, là một bể nước khổng lồ bao quanh bởi các cảm biến ánh sáng.

Neutrino là những hạt cực nhỏ, gần như không tương tác với vật chất. Hằng giây có vô số hạt như thế đi xuyên qua cơ thể ta, qua trái đất, mà không để lại gì. Chỉ rất thỉnh thoảng, một hạt va vào nước trong bể và để lại một chớp sáng rất nhỏ, đủ để cảm biến ghi lại.

Một số neutrino sinh ra từ các vụ nổ siêu tân tinh, khi một ngôi sao lớn đi đến cuối đời và sụp xuống. Theo Benesse, Tom Na H-iu sáng lên khi nhận được dữ liệu của những neutrino như thế. Mỗi lần khối thuỷ tinh phát sáng là một lần tín hiệu từ cái chết của một vì sao chạm tới hòn đảo.

Ánh sáng ấy hắt xuống mặt ao. Benesse gọi ánh sáng neutrino là linh hồn của vũ trụ, và mời người xem nghĩ về mối liên hệ giữa con người với vũ trụ, về thời gian hữu hạn của mình.

Một cái tên từ thế giới Celt

Tên tác phẩm lấy từ một địa điểm cổ của người Celt. Theo Benesse, người ta tin rằng đó là nơi linh hồn dừng lại để chuyển kiếp, trước khi đi tiếp. Một chỗ đứng giữa hai trạng thái.

Mariko Mori làm tác phẩm này như một đài tưởng niệm, biểu tượng cho sự sống và cái chết trong thời đại của chúng ta. Nhưng đây là một đài tưởng niệm lạ. Nó không khắc tên ai. Nó không kể lại sự kiện nào đã qua. Nó phản ứng với những cái chết đang xảy ra, ở rất xa, theo thời gian thật.

Mori thường đi giữa khoa học và tín ngưỡng trong công việc của mình. Ở Tom Na H-iu, hai thứ ấy gặp nhau rất tự nhiên. Một máy dò hạt được xây để phục vụ vật lý. Một cái tên cổ về linh hồn. Một khối thuỷ tinh đứng ở giữa, nối chúng lại bằng ánh sáng.

Đứng chờ ánh sáng

Tom Na H-iu không cho người xem một hình ảnh cố định. Có thể đứng bên ao rất lâu mà khối thuỷ tinh không sáng. Có thể nó sáng khi ta đã quay đi. Tác phẩm không chiều theo lịch của người đến thăm.

Điều đó làm việc nhìn trở thành việc chờ. Người xem nghe tiếng tre, nhìn mặt nước, để ý gió. Họ ở trong một khu rừng thật trong khi chờ một tín hiệu từ vũ trụ. Cái gần và cái xa cùng có mặt.

Một vài tác phẩm ánh sáng khác cũng kéo người xem vào trạng thái chờ đợi như vậy, như James Turrell khi biến vòng xoắn của Guggenheim thành một bầu trời đổi màu chậm. Nhưng ánh sáng của Turrell được lập trình. Ánh sáng của Mori thì không ai hẹn trước được.

Hiện tại, trang của Benesse ghi tác phẩm đang đóng cửa với khách tham quan. Khối thuỷ tinh vẫn đứng đó, giữa ao, trong rừng tre, vẫn chờ. Có hay không người đứng xem, những ngôi sao vẫn tiếp tục chết, và tín hiệu của chúng vẫn tiếp tục đến.



Thành viên Penta