Essays · Modern Art

Mark Rothko. Black on Maroon.

Một bức tranh đã từ chối căn phòng của nó.

Mark Rothko, Black on Maroon: tấm toan khổ ngang rất lớn, những mảng đen mép mềm trên nền đỏ nâu sẫm, trong phòng trưng bày ánh sáng mờ

Tate · Tate


Đen trên đỏ sẫm

Black on Maroon là một tấm toan khổ ngang rất lớn: cao khoảng hai mét sáu mươi bảy, dài hơn bốn mét rưỡi. Mark Rothko vẽ nó năm 1959, bằng sơn dầu, sơn acrylic và keo tempera. Hôm nay nó thuộc bộ sưu tập Tate ở London.

Tên tranh nói gần hết những gì ta thấy. Màu đen, đặt trên nền đỏ nâu sẫm. Không có hình, không có vật, không có đường chân trời. Mép các mảng màu mềm, không kẻ sắc, như thể chúng hơi thở ra vào nền phía sau.

Với một tấm toan cỡ ấy, người đứng trước nó không nhìn trọn được trong một lần. Mắt phải đi dọc theo nó, như đi dọc một bức tường. Đó là điều Rothko muốn. Ông không vẽ một bức tranh để treo trên tường. Ông vẽ một phần của căn phòng.

Hồ sơ của Tate còn cho thấy một điều nhỏ. Chất liệu thay đổi giữa các bức trong cùng loạt. Có bức chỉ có sơn dầu và acrylic. Có bức thêm keo tempera, có bức thêm bột màu và keo. Rothko không lặp một công thức. Ông thử, pha, đổi, để tìm một bề mặt vừa mờ vừa sâu, hấp thụ ánh sáng thay vì phản chiếu nó. Đứng gần, lớp sơn trông như đã thấm vào vải chứ không nằm trên mặt vải.

Đơn đặt hàng Seagram

Năm 1958, Rothko nhận vẽ một loạt tranh tường cho nhà hàng Four Seasons, nằm trong toà nhà Seagram mới trên đại lộ Park ở New York. Toà nhà do Ludwig Mies van der Rohe thiết kế cùng Philip Johnson. Đó là một đơn hàng danh giá và rất lớn với một hoạ sĩ khi ấy.

Rothko làm việc với loạt tranh này trong khoảng 1958 và 1959. Bảng màu của ông tối lại hẳn so với những mảng màu rực rỡ trước đó: đen, nâu đỏ, đỏ sẫm. Những hình trong tranh thường được mô tả như khung cửa hay ô cửa mở, những khoảng trống vừa mời vừa chặn người nhìn. Rothko từng nói ông nghĩ đến tiền sảnh thư viện Laurentian của Michelangelo ở Florence, một không gian khép kín, nặng, gần như ngột ngạt.

Rồi ông rút lui. Rothko trả lại tiền và giữ tranh. Người ta thường kể rằng ông nhận ra căn phòng sang trọng ấy, nơi người ta đến để ăn và được nhìn thấy, không phải chỗ cho những bức tranh đòi hỏi im lặng. Dù lý do chính xác là gì, loạt tranh chưa bao giờ được treo ở nhà hàng.

Chín bức tranh đến London

Gần mười năm sau, Rothko quyết định tặng một phần loạt tranh cho Tate. Theo hồ sơ của Tate, một bức được trao năm 1968, tám bức khác năm 1969, đều do chính hoạ sĩ tặng thông qua Liên đoàn Nghệ thuật Hoa Kỳ. Bức Black on Maroon này nằm trong đợt năm 1969.

Rothko quan tâm kỹ đến việc tranh được treo thế nào: cùng nhau, trong một phòng riêng, ánh sáng thấp. Những bức tranh đến Tate năm 1970, đúng vào thời điểm Rothko qua đời ở New York.

Ngày nay, những bức tranh Seagram thường được treo chung trong một căn phòng ánh sáng mờ. Hiện chúng được trưng bày ở Tate Modern, trong khu In the Studio. Người bước vào cần vài phút để mắt quen với bóng tối, và chỉ khi ấy những sắc đỏ bên dưới lớp đen mới bắt đầu hiện ra.

Từ nhà hàng đến nhà nguyện

Câu chuyện của loạt Seagram không kết thúc ở London. Chính những bức tranh vẽ cho Four Seasons đã khiến John và Dominique de Menil tìm đến Rothko, và đặt ông làm một không gian thiêng ở Houston, về sau thành nhà nguyện Rothko.

Đặt hai nơi cạnh nhau, ta thấy một đường đi. Một phòng ăn sang trọng, nơi tranh chỉ là nền cho bữa tối. Một phòng bảo tàng tối, nơi tranh được đứng riêng. Một nhà nguyện, nơi căn phòng và tranh là một. Rothko càng về sau càng đòi hỏi quyền quyết định không gian quanh tác phẩm của mình.

Black on Maroon là điểm rẽ trên đường đi ấy. Nó được vẽ cho một nơi, rồi được giữ lại vì chính nơi đó. Một bức tranh, có khi, được hiểu rõ nhất qua căn phòng mà nó đã từ chối.



Thành viên Penta