Essays · Photography
Masahisa Fukase. Karasu.
Nhìn con quạ, thấy người chụp.
Michael Hoppen Gallery · Michael Hoppen Gallery
Một cuộc hôn nhân khép lại
Masahisa Fukase sinh năm 1934 ở Bifuka, một thị trấn nhỏ thuộc huyện Nakagawa, Hokkaido, miền bắc Nhật Bản. Ông tốt nghiệp khoa Nhiếp ảnh của Đại học Nihon năm 1956, và từ năm 1968 trở thành nhiếp ảnh gia tự do.
Người phụ nữ xuất hiện nhiều nhất trong ảnh của ông những năm trước đó là vợ ông, Yōko Wanibe. Khi cuộc hôn nhân tan vỡ vào giữa thập niên 1970, Fukase mất đi không chỉ một người bạn đời mà cả đối tượng chính trong ảnh của mình.
Năm 1975, ông bắt đầu một loạt ảnh mới. Lần này không có người mẫu. Chỉ có quạ. Loạt ảnh kéo dài đến năm 1982 và về sau được biết đến với tên tiếng Nhật Karasu, hay tiếng Anh là Ravens.
Quạ, tuyết và bóng tối
Phần lớn ảnh được chụp ở Hokkaido, vùng đất quê ông, và ở những thành phố phủ tuyết. Quạ xuất hiện ở mọi dạng: một con đậu trên cột, một đàn bay tán loạn trên nền trời, một bóng đen lướt qua mái nhà, và cả những con quạ đã chết.
Bên cạnh chúng là những cảnh khác: đường phố đêm, người đi ngược sáng, những dáng hình không rõ mặt. Tất cả được in rất tối. Hạt ảnh thô, độ tương phản mạnh, nhiều khi màu đen nuốt gần hết khung hình, chỉ chừa lại một vệt trắng của tuyết.
Đó không phải cách chụp để ghi lại loài chim. Người xem không học được gì về tập tính của quạ. Những bức ảnh này không nhằm mô tả con vật. Chúng mượn con vật để nói điều khác.
Phòng tranh Michael Hoppen ở London, nơi trưng bày loạt ảnh năm 2016 dưới tên Solitude of Ravens, mô tả nó như một lời than riêng tư, soi lại cái nhìn đang tối dần của chính người chụp.
Trở thành quạ
Con quạ trong văn hóa Nhật mang nhiều nghĩa. Nó là loài chim thông minh, sống gần người, và thường gắn với điềm dữ, cái chết, sự cô độc. Fukase không giải thích chọn quạ vì lý do nào. Nhưng càng chụp, sự đồng nhất giữa người và chim càng rõ.
Đến năm 1982, ông nói rằng mình đã trở thành một con quạ. Câu nói ấy thường được nhắc lại như chìa khóa để đọc cả loạt ảnh. Karasu không phải một bộ ảnh về chim. Nó là một bức tự họa kéo dài bảy năm, trong đó người chụp không bao giờ lộ mặt.
Cách đọc đó giải thích vì sao ảnh vừa đẹp vừa khó nhìn. Mỗi con quạ đứng một mình trên dây điện là một hình ảnh của sự lẻ loi. Mỗi đàn quạ bay tán loạn là một hình ảnh của sự rối bời. Người xem không cần biết tiểu sử cũng cảm được điều đó.
Cuốn sách và những năm sau
Loạt ảnh được in thành sách năm 1986 với tên Karasu. Về sau cuốn sách được tái bản nhiều lần, và nhiều người coi nó là một trong những thành tựu quan trọng nhất của nhiếp ảnh Nhật sau chiến tranh. Ảnh hưởng của nó vẫn thấy rõ trong những thế hệ nhiếp ảnh gia sau này.
Đời Fukase sau đó không yên. Năm 1992, ông bị ngã cầu thang trong một quán bar ở Tokyo, bị tổn thương não nặng và không bao giờ chụp ảnh được nữa. Ông mất năm 2012. Karasu vì thế đọc lại càng thấy nặng: một người đã nhìn thấy trước bóng tối của mình, và đã chụp nó.
Cùng những năm ấy, Fukase còn làm một loạt ảnh khác, gần như ngược lại về tinh thần: Family, những tấm ảnh kỷ niệm của gia đình ông trong studio ở quê. Một bên là đàn chim lẻ ngoài trời lạnh. Một bên là cả nhà đứng chụp chung trước phông nền. Đặt cạnh nhau, chúng cho thấy hai mặt của cùng một người.
Karasu vẫn được trưng bày và nghiên cứu. Nó nhắc người xem một điều giản dị: đôi khi cách rõ nhất để nhìn thấy một người là nhìn thứ họ chọn để nhìn.
Photography