Essays · Contemporary Art
Nam June Paik. Electronic Superhighway: Continental U.S., Alaska, Hawaii.
Một đất nước được vẽ bằng những gì nó xem.
© Nam June Paik Estate · Smithsonian American Art Museum
Nước Mỹ trên một bức tường
Ở tầng ba cánh phía đông của Smithsonian American Art Museum, Washington, có một bức tường sáng. Cao khoảng bốn mét rưỡi, dài hơn mười hai mét. Nhìn từ xa, đó là hình nước Mỹ, lục địa ở giữa, Alaska và Hawaii ở góc. Lại gần, bản đồ tách thành hàng trăm màn hình tivi, xếp khít nhau, mỗi bang được viền bằng một đường đèn neon.
Đây là Electronic Superhighway: Continental U.S., Alaska, Hawaii của Nam June Paik, làm năm 1995. Bảo tàng mô tả nó là một sắp đặt video năm mươi mốt kênh, trong đó có một kênh truyền hình mạch kín, cùng thiết bị điện tử làm riêng, đèn neon, khung thép và gỗ. Có màu, có tiếng. Paik tặng tác phẩm cho bảo tàng.
Mỗi bang phát một đoạn hình riêng. Âm thanh chồng lên nhau thành một tiếng ồn liên tục, như tiếng của một đất nước bật tất cả tivi cùng lúc.
Mỗi bang một đoạn phim
Paik chọn hình cho từng bang như người ta chọn một kỷ niệm. Oklahoma phát bộ phim ca nhạc mang tên chính nó. Missouri là Meet Me in St. Louis. Kansas là The Wizard of Oz, nơi cô bé Dorothy bị cơn lốc cuốn đi. Những bang này được nhận ra qua điện ảnh Hollywood trước khi được nhận ra qua địa lý.
Arkansas có Charlotte Moorman, nghệ sĩ cello từng cùng Paik làm nhiều buổi biểu diễn, đặt cạnh hình ảnh Bill Clinton, người từ Arkansas lên làm tổng thống. Alabama là những thước phim tài liệu về cuộc tẩy chay xe buýt ở Montgomery thập niên 1950. Lịch sử, giải trí, chính trị và bạn bè của nghệ sĩ nằm cạnh nhau, không có thứ bậc.
Riêng Washington, D.C. có một máy quay mạch kín. Người đứng trước tác phẩm thấy chính mình hiện lên trong ô của thủ đô. Người xem không đứng ngoài tấm bản đồ. Họ là một phần của nó, ngay lúc đó.
Đứng lâu một chút, người xem nhận ra không thể xem hết. Năm mươi mốt kênh chạy cùng lúc, mắt chỉ bắt được từng mảnh. Chính cái không xem hết ấy là điều Paik muốn cho thấy về đời sống truyền thông.
Con đường, dây cáp và mạng
Tên tác phẩm gợi tới ba thứ. Hệ thống xa lộ liên bang, đã nối các bang lại với nhau bằng bê tông. Truyền hình cáp, đã nối các phòng khách lại với nhau bằng dây. Và Internet của những năm 1990, đang bắt đầu nối mọi thứ bằng một thứ chưa ai hình dung rõ.
Paik sinh năm 1932 ở Seoul, sống qua Nhật và Đức trước khi tới New York, và được xem là một trong những người đầu tiên dùng tivi làm chất liệu nghệ thuật. Từ năm 1965, ông đã đoán rằng một ngày nào đó nghệ sĩ sẽ làm việc với tụ điện, điện trở và chất bán dẫn như họ đang làm việc với cọ vẽ và đàn. Ba mươi năm sau, ông dựng cả một đất nước bằng những thứ ấy.
Ông từng làm TV Garden, nơi những chiếc tivi nằm giữa cây xanh như hoa mọc trong vườn. Electronic Superhighway thì ngược lại: không còn cây, chỉ còn màn hình và đường viền neon. Khu vườn đã thành một mạng lưới.
Ngày nay, khi mỗi người mang một màn hình trong túi, tấm bản đồ của Paik trông vừa cũ vừa đúng. Cũ vì tivi ống đã biến mất khỏi nhà. Đúng vì cảm giác bị bao quanh bởi quá nhiều hình ảnh, không xem hết, vẫn còn nguyên. Tác phẩm không cảnh báo, cũng không ca ngợi. Nó chỉ bật tất cả lên cùng lúc, và để người xem tự đứng giữa.
Contemporary Art