Essays · Contemporary Art

Bill Viola. The Crossing.

Đi qua lửa, đi qua nước, và còn lại một thứ khác.

Bill Viola, The Crossing: màn chiếu hai mặt, một mặt người đàn ông chìm trong thác nước, mặt kia chìm trong lửa

Solomon R. Guggenheim Museum · Solomon R. Guggenheim Museum


Một màn chiếu có hai mặt

The Crossing là một sắp đặt video hai kênh Bill Viola làm năm 1996, nay thuộc bộ sưu tập của Bảo tàng Solomon R. Guggenheim ở New York, trong nhóm tác phẩm do Quỹ Bohen trao tặng. Trung tâm của nó là một tấm màn chiếu đứng độc lập giữa phòng tối. Cả hai mặt màn đều có hình.

Người xem có thể đi vòng quanh. Đứng ở phía này, họ thấy một câu chuyện. Đi sang phía kia, họ thấy câu chuyện song song. Không có chỗ nào để thấy cả hai cùng lúc. Muốn biết mặt còn lại, phải rời mặt này.

Cách dựng ấy đã là một nửa ý nghĩa của tác phẩm. Hai nguyên tố, hai số phận, một thân người, một tấm màn. Người xem phải tự mình băng qua.

Nước ở mặt này, lửa ở mặt kia

Ở một mặt, một người đàn ông bước ra từ bóng tối. Anh đi rất chậm, hình ảnh được chiếu chậm hơn đời thực nhiều lần. Anh tiến lại gần cho tới khi đứng đối diện người xem, lớn hơn người thật. Rồi từ phía trên, nước bắt đầu nhỏ giọt. Giọt thành dòng. Dòng thành thác. Nước đổ ập xuống, trùm kín thân người cho tới khi không còn thấy hình anh nữa.

Khi nước rút, màn trống. Rồi cảnh lặp lại từ đầu.

Ở mặt bên kia, cùng người đàn ông ấy bước tới theo cùng một nhịp. Lần này, lửa bốc lên từ dưới chân. Lửa lan dần, cao dần, cho tới khi thân người bị nuốt hẳn trong ánh lửa.

Bảo tàng Guggenheim mô tả tác phẩm là một nửa huỷ diệt dữ dội, một nửa vượt thoát bình yên. Hai nửa ấy không tách nhau. Chính khoảnh khắc thân người biến mất cũng là khoảnh khắc nó như được giải phóng.

Chậm để thấy

Viola làm video từ những năm 1970. Ông tin rằng các công nghệ hình ảnh hiện đại có thể dẫn người xem tới gần những hiện tượng tinh thần. Công cụ của ông là những công cụ của ngành sản xuất hình ảnh: chiếu khổ lớn, quay chậm, biên tập âm thanh chính xác, lặp vòng.

Trong The Crossing, cái chậm làm việc chính. Ở tốc độ bình thường, một thác nước đổ xuống người chỉ là một cú sốc vài giây. Ở tốc độ của Viola, nó thành một quá trình. Ta thấy nước chạm vai trước, rồi đầu, rồi phủ kín. Ta thấy lửa liếm từ dưới chân lên. Thời gian bị kéo giãn tới mức một biến cố thành một nghi thức.

Vòng lặp làm việc thứ hai. Người đàn ông không chết một lần rồi thôi. Anh bước tới, biến mất, rồi lại bước tới. Cái vòng ấy gần với những chu kỳ mà Viola quan tâm suốt đời: sinh và diệt, tạo ra và xoá đi.

Những nghi lễ không tên

Nước và lửa có mặt trong nghi lễ của rất nhiều tín ngưỡng. Nước để rửa, để làm lễ nhập đạo. Lửa để thiêu, để thanh tẩy, để dâng. Viola không chọn một tôn giáo nào. Bảo tàng nhận xét rằng ông dùng những quá trình tinh thần không gọi tên, lấy từ nhiều hệ niềm tin khác nhau. Người xem mang tới tác phẩm những gì họ có sẵn.

Cùng khoảng thời gian ấy, Viola làm The Messenger, tác phẩm lần đầu được chiếu trong nhà thờ lớn Durham ở Anh: một người đàn ông trồi lên từ mặt nước tối, hít một hơi, rồi chìm lại. Nhiều năm sau, ông và Kira Perov đưa bốn nguyên tố vào Martyrs (Earth, Air, Fire, Water) ở St Paul's. The Crossing đứng giữa hai tác phẩm ấy, chỉ với hai nguyên tố và một tấm màn.

Có lẽ vì thế tác phẩm vẫn giữ được sức nặng. Nó không giảng. Nó chỉ cho thấy một thân người đi vào thứ lớn hơn mình, rất chậm, lặp đi lặp lại, cho tới khi người xem bắt đầu tự hỏi mình đang đứng ở mặt nào của tấm màn.



Thành viên Penta