Essays · Photography

Naoya Hatakeyama. Blast.

Đá bay lên, và chưa kịp rơi xuống.

Naoya Hatakeyama, Blast #5707: đá vôi và bụi đá văng lên từ vách mỏ trên nền trời xanh

Victoria and Albert Museum · Victoria and Albert Museum


Một vách đá, một phần nghìn giây

Ảnh Blast #5707, chụp năm 1998, cho thấy một vách đá vôi ở Nhật vừa bị nổ mìn. Trên nền trời xanh, đá tảng và bụi đá văng ra khỏi vách. Có mảnh còn nguyên khối, có mảnh đã vỡ thành mây trắng. Tất cả đứng yên giữa không trung.

Theo mô tả của Victoria and Albert Museum ở London, nơi giữ một bản in của tấm này, đá bị hất ra khoảng hai mươi mét khỏi mặt vách, và mỗi vụ nổ đẩy lên hơn hai nghìn tấn đá. Con số ấy không hiện ra trong ảnh. Trong ảnh chỉ có một khoảnh khắc rất ngắn, ngắn tới mức đá trông như nhẹ.

Bản in là ảnh màu C-type, bồi trên nhôm, cỡ chừng năm mươi lăm nhân tám mươi mốt centimet. Khi trưng bày cùng nhau, mười tám tấm của loạt có thể xếp thành một lưới rộng gần tám mét. Đứng trước lưới ấy, người xem thấy một vụ nổ lặp lại nhiều lần, mỗi lần một hình khác.

Chụp từ xa

Hatakeyama bắt đầu loạt Blast năm 1995. Ông không thể đứng sau máy ảnh khi mìn nổ, vì đá văng tới đúng chỗ ấy. Ông đặt máy ảnh 35mm trên chân máy, gần vách đá, rồi lùi về chỗ an toàn và bấm bằng điều khiển từ xa, ở tốc độ một phần nghìn giây.

Việc chọn chỗ đặt máy không do ông quyết một mình. Ông làm theo hướng dẫn của người thợ nổ mìn, người biết đá sẽ bay theo hướng nào và bay xa bao nhiêu. Nhiếp ảnh ở đây dựa vào hiểu biết của một nghề khác: nghề phá đá.

Cách làm này đặt người chụp vào một vị trí lạ. Ông không nhìn qua ống ngắm lúc sự việc xảy ra. Ông chờ còi báo, nghe tiếng nổ, cảm thấy luồng khí ập tới, rồi mới biết tấm phim đã giữ được gì. Bức ảnh thành ra là việc của máy và của đá nhiều hơn là việc của mắt.

Đá vôi của một vùng quê

Hatakeyama sinh năm 1958 ở Rikuzentakata, trên bờ biển đông bắc Nhật Bản. Vùng này nhiều đá vôi. Mỏ đá và nhà máy chế biến đá là một phần của cảnh vật ông lớn lên cùng. Cha ông từng làm ở một nhà máy xi măng, và hay đưa ông đi câu ở một bến cảng nơi đá vôi được chất lên tàu.

Trước Blast, ông đã chụp các mỏ đá vôi và nhà máy trong loạt Lime Works, một cái nhìn chậm và tĩnh vào cùng chất liệu ấy. Blast thì ngược lại: nó chọn khoảnh khắc nhanh nhất và dữ dội nhất trong cả chu trình.

Đá vôi bị nổ ra ở mỏ sẽ đi tiếp thành vôi, thành xi măng, thành bê tông của các thành phố. Nhìn Blast, người xem đang thấy bước đầu tiên của một toà nhà, lúc nó còn là núi.

Cái mắt người không thấy

Mắt người không giữ được một phần nghìn giây. Người đứng xem vụ nổ chỉ thấy một cú loé, một đám bụi, rồi tiếng đá rơi. Hình dạng của đá lúc đang bay, khoảng trống giữa các mảnh, màu của bụi lúc chưa tan, tất cả chỉ có trên phim.

Vì vậy Blast không ghi lại cái người ta đã thấy. Nó cho người ta thấy lần đầu. Nhiếp ảnh ở đây làm việc như một dụng cụ đo, giống như những tấm ảnh khoa học thế kỷ mười chín chụp giọt sữa rơi hay con ngựa phi.

Nhưng ảnh của Hatakeyama còn giữ một điều khác. Mỗi tấm là một lần núi mất đi một phần. Vẻ đẹp của đá lơ lửng không tách được khỏi việc vách núi đang bị phá dần, ngày này qua ngày khác, để thành phố có vật liệu. Bảo tàng V&A mô tả mối quan tâm của ông là hai cảnh quan đối nhau, mỏ đá và thành phố. Blast đứng đúng ở chỗ hai cảnh ấy chạm vào nhau.



Thành viên Penta