Essays · Olfactory Art

Nhật Bản. Incense Box with Scene from The Tale of Genji.

Một mùi có sẵn trên da. Một câu hỏi không có lời đáp.

Hộp hương sơn mài vàng bạc hình hai vỏ sò lồng nhau, vẽ cảnh chương 42 Truyện Genji, có câu thơ viết bằng nét vàng trong mây

The Metropolitan Museum of Art, Gift of Mrs. George A. Crocker (Elizabeth Masten), 1937 (Open Access, public domain) · The Metropolitan Museum of Art


Hai vỏ sò bằng sơn mài

The Metropolitan Museum of Art ở New York giữ một hộp đựng hương làm ở Nhật Bản vào nửa sau thế kỷ 19. Nó dài khoảng 13 cm, rộng hơn 7 cm, cao khoảng 5 cm. Hộp về bảo tàng năm 1938, trong cùng món quà của bà George A. Crocker với nhiều hộp sơn mài khác.

Hình dáng của nó là hai vỏ sò lồng vào nhau. Theo bảo tàng, hình này bắt chước những vỏ sò được vẽ tranh dùng trong kai-awase, trò so vỏ sò của giới quý tộc Nhật. Trong trò này, người chơi phải tìm ra hai nửa của cùng một con sò trong rất nhiều mảnh vỏ trông giống nhau.

Bề mặt được làm bằng nhiều kỹ thuật sơn mài vàng bạc: takamaki-e đắp nổi, hiramaki-e vẽ phẳng, togidashimaki-e phủ rồi mài, cùng lá vàng lá bạc cắt hình dán vào. Trên hộp vẽ một cảnh trong Truyện Genji.

Chương bốn mươi hai, Hoàng tử thơm

Cảnh vẽ trên hộp thuộc chương 42 của Truyện Genji, tên là Nioumiya, thường dịch là Hoàng tử thơm. Tới chương này, Genji đã mất. Câu chuyện chuyển sang thế hệ sau, xoay quanh hai chàng trai trẻ.

Người thứ nhất là Kaoru. Trước thiên hạ, anh là con trai của Genji. Người thứ hai là hoàng tử Niou, cháu ngoại của Genji. Hai người là bạn, và cũng là đối thủ.

Điều khiến họ nổi bật trong truyện là mùi. Kaoru sinh ra đã có một mùi hương tự nhiên trên người, thơm tới mức người ta nhận ra anh đã đi qua chỉ nhờ mùi còn lại. Niou không có món quà ấy. Anh bù lại bằng cách ngày đêm ướp áo trong những loại hương tốt nhất, cố gắng sánh với người bạn. Tên của cả hai đều gắn với mùi: Kaoru nghĩa là thơm, Niou cũng là một chữ chỉ mùi toả ra.

Hiếm có chương nào trong văn học cổ điển đặt mùi hương vào trung tâm như vậy. Một người mang mùi từ bên trong, một người mang mùi từ bên ngoài. Một mùi không chọn, một mùi được chọn.

Câu thơ trong mây vàng

Trên hộp, giữa những dải mây cách điệu, có một câu thơ được viết bằng những nét vàng rất mảnh. Theo bảo tàng, đó là câu thơ của Kaoru.

Kaoru được công nhận là con Genji, nhưng anh nghi ngờ về hoàn cảnh ra đời của mình. Câu thơ hỏi: biết hỏi ai bây giờ, và vì sao anh không biết được đầu và cuối của chính mình. Người đọc truyện thì biết điều Kaoru không biết: cha ruột của anh là một người khác, và bí mật ấy đã được giữ kín.

Đặt câu thơ ấy lên một hộp đựng hương là một lựa chọn có ý. Người mở hộp để lấy hương sẽ đọc thấy câu hỏi của một nhân vật mà mùi thơm là thứ duy nhất anh chắc chắn thuộc về mình.

Và hình vỏ sò làm câu hỏi ấy sâu thêm. Vỏ sò trong kai-awase là biểu tượng của sự khớp đúng: mỗi nửa chỉ có một nửa kia. Kaoru là người không tìm được nửa kia của câu chuyện về chính mình.

Một vật nhỏ chứa ba trò chơi

Nhìn kỹ, chiếc hộp nối ba thú chơi của giới quý tộc Nhật lại với nhau. Trò so vỏ sò, qua hình dáng. Văn chương Heian, qua cảnh vẽ và câu thơ. Và hương đạo, qua công dụng của nó: đựng hương cho những buổi nghe hương.

Trong cùng bộ sưu tập, một hộp hương khác mượn hình năm cuốn Truyện Genji. Hộp ấy lấy cuốn sách làm vỏ. Hộp này mở cuốn sách ra ở đúng chương nói về mùi.

Penta thấy ở đây một điều giản dị. Người làm hộp không cần viết một dòng giải thích nào về mùi hương. Họ chỉ cần chọn đúng một chương, một nhân vật, một câu thơ. Phần còn lại, người mở hộp tự ngửi ra.



Thành viên Penta