Essays · Olfactory Art

Nước hoa người nổi tiếng. Một khuôn mặt trên chai.

Mùi ở đây là dấu vết của một hình ảnh.

Nước hoa người nổi tiếng: chai nước hoa đặt cạnh một bức chân dung

Elizabeth Taylor và một ý tưởng

Tháng 1 năm 1960, nhiếp ảnh gia báo chí Art Shay chụp Elizabeth Taylor và Eddie Fisher ở Chicago, trong một buổi quảng bá cho Smell-O-Vision, hệ thống đưa mùi vào rạp chiếu phim. Bức ảnh ấy hiện nằm trong bộ sưu tập của Art Institute of Chicago. Shay về sau kể rằng hai người đã lịch sự tỏ ra thích thú. Công nghệ ấy không sống lâu. Nhưng tấm ảnh một ngôi sao đang ngửi thì còn.

Ba thập niên sau, chính Taylor gắn tên mình lên một chai nước hoa. White Diamonds ra mắt năm 1991 cùng Elizabeth Arden. Cái tên chai không nói về hoa hay gỗ. Nó nói về kim cương, thứ công chúng đã gắn với bà qua nhiều năm báo chí.

Điều đáng để ý là sự khớp nhau giữa người và vật. Taylor không bán một mùi trừu tượng. Bà bán một phần hình ảnh đã có sẵn trong đầu người mua: sự lộng lẫy, sự bền bỉ, một đời sống được chụp ảnh liên tục. Chai nước hoa trở thành một mảnh nhỏ của hình ảnh đó mà ai cũng có thể mang về nhà.

Glow và một làn sóng

Năm 2002, Jennifer Lopez ra mắt Glow cùng Coty. Lần này, cái tên trên chai là tên gọi thân mật mà công chúng dùng cho cô, và hình ảnh đi kèm là hình ảnh của một ngôi sao nhạc pop đang ở đỉnh cao. Sau Glow, việc một ca sĩ, diễn viên hay vận động viên có nước hoa riêng dần trở thành điều bình thường. Mỗi năm có thêm nhiều cái tên mới.

Công bằng mà nói, nhiều chai trong số đó được làm nghiêm túc. Phía sau là những nhà điều hương chuyên nghiệp, những hãng lớn có phòng thí nghiệm đầy đủ. Người nổi tiếng có khi tham gia khá sâu vào việc chọn mùi. Cũng có người chỉ cho mượn tên. Người mua thường không biết trường hợp nào là trường hợp nào.

Làn sóng ấy cũng mở cửa cho nhiều người lần đầu mua nước hoa. Một bạn trẻ thích một ca sĩ có thể bước vào quầy nước hoa vì cái tên quen, rồi từ đó bắt đầu để ý đến mùi. Không phải con đường nào dẫn tới mũi cũng cần đi qua sách vở.

Người bán là một khuôn mặt

Với phần lớn nước hoa, lời mời mua đi qua một câu chuyện về nguyên liệu, về nhà điều hương, về một nơi chốn. Với nước hoa người nổi tiếng, lời mời đi qua một khuôn mặt. Quảng cáo không cần giải thích mùi. Nó chỉ cần cho thấy người.

Điều này làm lộ ra một sự thật chung của ngành: mùi rất khó bán bằng chính nó. Nó không hiện lên màn hình, không đi qua ảnh chụp. Hình ảnh đứng ra làm người đại diện. Nước hoa người nổi tiếng chỉ làm điều ấy một cách thẳng thắn hơn, không che giấu.

Cũng vì vậy, chai nước hoa loại này thường gắn với một thời điểm. Khi hình ảnh của người đổi đi, mùi cũng mang một nghĩa khác. Có chai được giữ lại như một kỷ vật của một thời. Có chai lặng lẽ rời kệ.

Dấu vết của hình ảnh

Penta hiểu mùi như dấu vết của một thứ đã xảy ra. Thường thứ đó là một vật: lá đi qua lửa, gỗ đi qua thời gian. Nước hoa người nổi tiếng cho thấy một khả năng khác. Thứ đã xảy ra có thể là một hình ảnh, một khuôn mặt đã in vào trí nhớ của nhiều người cùng lúc.

Khi ta ngửi một chai như vậy nhiều năm sau, ta không nhớ nguyên liệu. Ta nhớ một tấm poster, một bài hát, một mùa hè tuổi mười lăm. Mùi mang theo hình ảnh, rồi hình ảnh lại mang theo một đoạn đời của chính người ngửi.

Có lẽ đó là điều Art Shay đã chụp được năm 1960 mà không định chụp: một ngôi sao cúi xuống ngửi, và người xem ảnh thì nhìn ngôi sao chứ không nghĩ đến mùi. Hình ảnh đứng trước. Mùi đi theo sau, và đôi khi ở lại lâu hơn.



Thành viên Penta