Essays · Olfactory Art
Oswaldo Maciá. Under the Horizon.
Có những thứ chỉ lớn lên ở bên dưới.
Some things only grow underneath.
Một bồn tắm trên bệ
Giữa phòng là một chiếc bệ. Trên bệ, ngang tầm mắt, là một bồn tắm. Vòi nước mở, chảy liên tục, không ai khoá lại. Thứ chảy ra không phải nước trong. Nó màu đen.
Đó là tất cả những gì người xem thấy khi bước vào Under the Horizon của Oswaldo Maciá. Không có nhân vật, không có chữ giải thích, không có câu chuyện nào được kể bằng hình. Chiếc bệ là quy ước của điêu khắc: nó bảo ta rằng vật đặt trên nó đáng được nhìn. Nhưng càng nhìn, ta càng thấy mình thiếu thông tin.
Maciá sinh ở Colombia, sống và làm việc ở London. Ông tự gọi những gì mình làm là điêu khắc khứu giác và âm thanh. Với ông, mùi và tiếng là chất liệu điêu khắc thật sự, ngang hàng với đá, đồng, gỗ. Chúng chiếm không gian, có hình khối, có giới hạn. Chỉ là mắt không thấy được giới hạn ấy.
Mùi của chữ under
Phần thứ hai của tác phẩm nằm trong không khí. Maciá mời nhà điều chế mùi Ricardo Moya làm một mùi cho chữ under, bên dưới. Đây là một từ trừu tượng. Nó không có nghĩa khi đứng riêng, chỉ có nghĩa trong tương quan với một thứ khác.
Để làm mùi cho nó, họ đi xuống đất. Mùi được dựng từ những sinh vật mọc dưới mặt đất, cụ thể là cây cà rốt, lấy từ hạt. Người ngửi nhận ra một điều gì quen thuộc, có vị đất, hơi ngọt, hơi hăng. Nhưng không có củ cà rốt nào trong phòng. Mùi đến mà không có vật đi kèm.
Chính khoảng trống ấy làm người xem khó chịu. Ta quen có hình ảnh để neo mùi vào. Khi hình ảnh vắng mặt, đầu óc phải tự làm việc: mùi này từ đâu ra, nó liên quan gì đến chiếc bồn đen kia.
Tiếng máy may và mưa nhân tạo
Phần thứ ba là âm thanh. Maciá gọi nó là Under sound. Ông thu tiếng trong một nhà máy lớn ở Bulgaria, nơi may quân phục cho những cuộc xung đột ở nhiều nơi trên thế giới. Tiếng máy khâu vải, đều và dày, được trộn với tiếng mưa nhân tạo.
Người xem có thể không biết nguồn gốc của âm thanh ấy. Họ chỉ nghe một tiếng rì rầm liên tục, giống mưa, giống máy, giống một thứ gì đang được làm ra ở đâu đó. Chỉ khi đọc về tác phẩm, họ mới biết mình vừa nghe tiếng may những bộ đồ sẽ được mặc ra chiến trường.
Đó là cách Maciá đưa địa chính trị vào một căn phòng gần như trống. Không bằng khẩu hiệu. Bằng một âm thanh nằm bên dưới những gì ta chú ý.
Tám năm của một tác phẩm
Under the Horizon được trình bày lần đầu năm 2011 tại Schloss Marquardt, gần Berlin, trong khuôn khổ Rohkunstbau XVIII. Tác phẩm được Maciá phát triển tiếp trong nhiều năm, mốc thời gian ông ghi cho nó là 2011 đến 2019. Năm 2017, nó có mặt ở Centro Atlántico de Arte Moderno tại Las Palmas de Gran Canaria. Năm 2019, ở espaivisor, Valencia, trong triển lãm Geopolitics of Nature.
Năm 2018, Under the Horizon nhận giải Art and Olfaction Awards, một giải thưởng dành cho những tác phẩm lấy mùi làm trung tâm. Với một tác phẩm gần như không có gì để chụp ảnh, đó là một sự ghi nhận đáng kể.
Điều còn lại sau khi rời khỏi phòng không phải là hình ảnh chiếc bồn. Đó là một cảm giác lấn cấn: rằng có những thứ vẫn đang chảy, đang mọc, đang được may ra, ở bên dưới đường chân trời của những gì ta nhìn thấy.
A bath on a plinth
In the middle of the room stands a plinth. On it, at eye level, is a bath. The taps are open and run constantly; no one turns them off. What pours out is not clear water. It is black.
That is all a visitor sees on entering Oswaldo Maciá's Under the Horizon. No figures, no wall text, no story told in pictures. The plinth is a convention of sculpture: it tells us that whatever sits on it deserves to be looked at. But the longer we look, the more we sense that information is missing.
Maciá was born in Colombia and lives and works in London. He describes what he makes as olfactory and acoustic sculpture. For him, smell and sound are real sculptural materials, on a par with stone, bronze or wood. They occupy space, have volume, have edges. The eye simply cannot see those edges.
The smell of under
The second part of the work is in the air. Maciá asked the perfumer Ricardo Moya to make a smell for the word under. It is an abstract word. It means nothing alone, only in relation to something else.
To give it a smell, they went into the ground. The scent draws on organisms that grow beneath the soil, specifically the carrot, taken from its seed. Visitors recognise something familiar, earthy, a little sweet, a little sharp. But there is no carrot in the room. The smell arrives without its object.
That gap is what unsettles people. We are used to having an image to anchor a smell. When the image is absent, the mind has to do the work: where does this come from, and what does it have to do with that black bath?
Sewing machines and artificial rain
The third part is sound, which Maciá calls Under sound. He recorded it in a large factory in Bulgaria that makes military uniforms for conflicts around the world. The steady, dense noise of machines stitching cloth is mixed with the sound of artificial rain.
Visitors may not know where the sound comes from. They hear a continuous murmur, like rain, like machinery, like something being made somewhere. Only when they read about the work do they learn they have been listening to the making of clothes that will be worn into war.
This is how Maciá brings geopolitics into an almost empty room. Not through slogans. Through a sound that lies beneath what we pay attention to.
Eight years of one work
Under the Horizon was first shown in 2011 at Schloss Marquardt, near Berlin, as part of Rohkunstbau XVIII. Maciá kept developing it for years; the dates he gives it are 2011 to 2019. In 2017 it was shown at the Centro Atlántico de Arte Moderno in Las Palmas de Gran Canaria, and in 2019 at espaivisor in Valencia, in the exhibition Geopolitics of Nature.
In 2018 it won an Art and Olfaction Award, a prize for works that put smell at their centre. For a piece with almost nothing to photograph, that is a notable recognition.
What stays after leaving the room is not the picture of the bath. It is a nagging sense that some things are still running, still growing, still being sewn, somewhere below the horizon of what we see.
Olfactory Art