Essays · Modern Art

Paul Strand, Charles Sheeler. Manhatta.

Một thành phố được ghi lại không cần lời.

Paul Strand và Charles Sheeler, Manhatta: khung hình đen trắng nhìn xuống các toà nhà Lower Manhattan và làn khói

Sáu mươi lăm cảnh quay

Manhatta là một phim ngắn đen trắng, không lời thoại, do nhiếp ảnh gia Paul Strand và hoạ sĩ kiêm nhiếp ảnh gia Charles Sheeler cùng làm. Hai người quay phần lớn trong năm 1920 và đầu năm 1921. Phim ra mắt vào tháng 7 năm 1921.

Toàn bộ phim gồm 65 cảnh quay. Không có nhân vật chính, không có câu chuyện. Phim mở bằng chuyến phà Staten Island tiến dần vào Manhattan, đám đông đổ lên bến. Rồi đến các toà nhà cao, công trường, đường ray, bến cảng, tàu kéo. Phim khép lại bằng một cảnh mặt trời lặn nhìn từ trên một toà nhà chọc trời. Cả bộ phim xếp thành một ngày của Lower Manhattan, từ sáng đến tối.

Xen giữa các cảnh là những dòng chữ trích từ thơ Walt Whitman. Tên phim lấy từ bài thơ Mannahatta của ông, cách viết cũ gợi lại tên gọi của hòn đảo trước khi thành phố mọc lên. Chữ của Whitman thì hào hứng, rộng lớn. Hình của Strand và Sheeler thì tĩnh và chặt.

Máy quay đứng yên như máy ảnh

Hai tác giả đến từ nhiếp ảnh và hội hoạ, không từ điện ảnh. Điều đó thấy rõ trong từng khung hình. Máy quay hầu như không chuyển động. Mỗi cảnh được đặt như một bức ảnh: một góc nhìn từ rất cao xuống, một đường chéo cắt ngang khung, những khối nhà xếp thành mảng sáng tối.

Chuyển động nằm bên trong khung, không nằm ở máy quay. Người đi thành dòng nhỏ dưới chân nhà. Khói bốc lên, loang ra, tan đi. Một cần cẩu quay chậm. Cách nhìn từ trên cao xuống biến người thành những chấm đen, và biến đường phố thành một mặt phẳng hình học.

Vài năm trước đó, Strand đã chụp những bức ảnh đường phố New York, trong đó người đi bộ nhỏ bé dưới những bức tường đá khổng lồ. Sheeler về sau vẽ những nhà máy, silo và cầu thép bằng các đường nét sạch, chính xác. Manhatta là nơi hai cách nhìn ấy gặp nhau, và cùng thử xem ảnh tĩnh sẽ thành gì khi được xếp nối tiếp theo thời gian.

Bộ phim tiên phong đầu tiên của Mỹ

Manhatta thường được xem là bộ phim avant garde đầu tiên của Mỹ. Nhưng nó không ra mắt trong một phòng chiếu nghệ thuật. Lần đầu, phim được chiếu ở Rialto, một rạp thương mại lớn ở New York, dưới cái tên New York the Magnificent. Một bộ phim thử nghiệm, đặt giữa lịch chiếu của một rạp dành cho đại chúng. Sau đó, khi sang Paris, phim mang tên Fumée de New York. Về sau nó mới được biết đến với tên Manhatta.

Ba cái tên cho một bộ phim nói lên nhiều điều. Với khán giả rạp chiếu, đây là một thành phố tráng lệ. Với người Paris, đây là khói. Với chính các tác giả, đây là một hòn đảo, một nơi chốn có tên riêng.

Điều khiến Manhatta còn được xem lại sau hơn một trăm năm không phải là tính tư liệu. Thành phố trong phim đã đổi khác gần hết. Điều còn lại là một cách nhìn: coi đô thị không chỉ là phông nền cho câu chuyện, mà là chủ thể. Toà nhà, khói, nước, người, tất cả có cùng sức nặng trong khung hình. Một thế hệ nhiếp ảnh gia và nhà làm phim sau đó đã học cách nhìn này.

Bộ phim cũng giữ lại một khoảnh khắc cụ thể trong lịch sử: New York của năm 1920, vừa lớn lên bằng thép và kính, còn chạy bằng than và hơi nước. Một thành phố đang thở ra khói.



Thành viên Penta