Essays · Modern Art

Piero Manzoni. Artist's Breath.

Hơi thở đã đi. Cái vỏ ở lại.

Piero Manzoni, Artist's Breath: mảnh bóng bay đỏ đã xẹp, sợi dây với hai con dấu chì, gắn trên đế gỗ có biển đồng

Tate · Tate


Một mảnh cao su trên đế gỗ

Nhìn thoáng qua, gần như không có gì. Một đế gỗ thấp, vuông vức. Trên đế là một mảnh cao su đỏ nhăn nhúm, dính sát mặt gỗ. Một sợi dây buộc vào mảnh cao su, trên dây có hai con dấu chì nhỏ đóng tên Piero Manzoni. Một tấm biển kim loại nhỏ gắn trên đế, ghi tên nghệ sĩ và tên tác phẩm bằng tiếng Ý: Fiato d'artista, hơi thở của nghệ sĩ.

Mảnh cao su ấy từng là một quả bóng bay căng tròn. Manzoni thổi đầy nó bằng hơi thở của chính mình năm 1960, rồi gắn lên đế như một tác phẩm điêu khắc. Theo thời gian, hơi thoát ra, bóng xẹp, cao su dính vào gỗ bên dưới. Ngày nay nó giòn và có chỗ rất dễ vỡ.

Bản này nằm trong bộ sưu tập Tate ở London, được nhà sưu tập Attilio Codognato tặng năm 2000. Cả vật thể chỉ cao chừng ba phân rưỡi, mặt đế chừng mười tám phân mỗi cạnh. Sợi dây chỉ được cố định ở chỗ nối với quả bóng; phần còn lại nằm yên nhờ sức nặng của hai con dấu chì.

Bán thân thể theo lít

Manzoni không làm một quả bóng. Ông làm nhiều quả, và đến nay vẫn chưa ai biết chắc là bao nhiêu. Danh mục toàn tập năm 1991 ghi nhận mười một bản; kho lưu trữ tác phẩm Manzoni ở Milan về sau ghi thêm nhiều bản nữa, với bóng trắng, bóng đỏ và một quả màu xanh.

Trước Artist's Breath có Bodies of Air, làm trong hai năm 1959 và 1960. Mỗi tác phẩm là một hộp gỗ chứa một quả bóng, một cái giá và một cái bơm. Người mua có thể tự bơm bóng. Hoặc trả thêm tiền để chính Manzoni thổi. Tate ghi lại rằng ông định giá hơi thở của mình là 200 lia một lít.

Những năm ấy, Manzoni làm hàng loạt tác phẩm dựa trên cơ thể mình. Ông vẽ những đường kẻ dài ngắn khác nhau và ghi độ dài của chúng làm tên tác phẩm. Ông in dấu ngón tay cái lên những quả trứng rồi ăn chúng. Ông ký tên lên người một phụ nữ để gọi cô là một tác phẩm điêu khắc sống. Nổi tiếng nhất là Artist's Shit năm 1961, những hộp thiếc được nói là chứa phân của nghệ sĩ, bán theo giá vàng cùng trọng lượng.

Trong chuỗi ấy, hơi thở là thứ nhẹ nhất. Nó không có hình, không có màu. Muốn bán nó, phải cho nó một vỏ.

Vĩnh cửu, rồi xẹp

Năm 1960, Manzoni nói rằng khi thổi một quả bóng, ông thổi linh hồn mình vào một vật sẽ trở thành vĩnh cửu. Quả bóng thì không vĩnh cửu. Nó xẹp. Thứ làm nên giá trị của nó, hơi thở của nghệ sĩ, là thứ đầu tiên bỏ đi.

Tate gọi đó là một nghịch lý vừa buồn cười vừa buồn. Một người viết nhãn cho bảo tàng kể rằng lần đầu thấy tác phẩm tận mắt, họ nổi da gà, dù vật trước mặt mỏng manh gần như không nhìn thấy. Mảnh cao su xẹp có thể đọc như hình ảnh của một cơ thể đã mất hơi.

Manzoni không phải người đầu tiên làm nghệ thuật từ không khí. Năm 1919, Marcel Duchamp niêm 50 phân khối không khí Paris trong một bình thuỷ tinh của hiệu thuốc. Từ năm 1959, Yves Klein bán những vùng cảm thức vô hình để đổi lấy vàng. Manzoni đi thêm một bước: ông đưa phần bên trong cơ thể mình ra làm chất liệu.

Vì sao cái vỏ đáng nhớ

Artist's Breath đặt ra một câu hỏi đơn giản: ta đang giữ cái gì, khi thứ ta muốn giữ đã đi mất? Bảo tàng bảo quản một mảnh cao su, một sợi dây, hai con dấu chì. Hơi thở thì không còn. Nhưng không ai nói đó không phải tác phẩm.

Có lẽ chính vì hơi thở đã đi nên vật còn lại mới có nghĩa. Nếu quả bóng còn căng, nó chỉ là một quả bóng. Xẹp rồi, nó thành bằng chứng rằng đã từng có một hơi thở ở đó, của một người cụ thể, vào một năm cụ thể.

Nhìn như vậy, tác phẩm không phải trò đùa về giá trị. Nó là một cách ghi lại thời gian bằng chính sự hao mòn.



Thành viên Penta