Essays · Olfactory Art

Suzuki Chōkichi. Incense Burner.

Một lư hương làm để cả một nước được nhìn thấy.

Suzuki Chōkichi, lư hương đồng đúc cao hơn hai mét, gốc cây có rễ, chim công trống và mái đứng trên thân, lư hương có quai và nắp

© Victoria and Albert Museum, London · Victoria and Albert Museum (V&A)


Một gốc cây, hai con chim

Chiếc lư hương thuộc Victoria and Albert Museum ở London, số hiệu 188:1 to 9-1883. Con số 1 đến 9 cho biết nó gồm chín phần đúc riêng. Người làm là Suzuki Chōkichi, ký bằng tên hiệu Kakō. Niên đại khoảng năm 1877 đến 1878.

Chất liệu là đồng đúc, phủ patina. Chiều cao 228,6 cm, chiều rộng 128 cm. Đứng cạnh nó, phần lớn người xem phải ngước lên. Chín phần đồng, mỗi phần đúc riêng, lắp lại thành một vật đứng cao hơn đầu người.

Hình dáng là một cảnh thiên nhiên. Dưới cùng là một gốc cây với rễ toả ra. Trên gốc cây là một con công trống và một con công mái. Giữa cảnh ấy là phần lư: một bát có quai, phần trên của lư, một chiếc nắp có núm. Bát, phần trên, nắp và đế đều được đúc riêng rồi lắp lại.

Dưới bát có dòng chữ Dai Nihon Kakō sei, nghĩa là Đại Nhật Bản, Kakō làm. Một dòng ngắn, nhưng nói rõ vật này đứng thay cho ai.

Đúc từ gỗ, học từ chim sống

V&A mô tả chi tiết của đôi chim là cực kỳ giống thật. Từng lớp lông, tư thế đứng, cách cổ vươn ra đều được làm kỹ tới mức bảo tàng cho rằng người làm đã quan sát chim sống. Với những tác phẩm về sau, Suzuki Chōkichi nuôi chim ngay trong xưởng để nhìn cho đúng giải phẫu và dáng đứng.

Gốc cây có một câu chuyện khác. Theo V&A, nó có thể đã được đúc từ một khúc gỗ thật, một kỹ thuật mà thợ kim loại Nhật thế kỷ 19 có dùng. Nghĩa là thay vì nặn lại hình vỏ cây, người thợ lấy khuôn trực tiếp từ vỏ cây. Mọi vết nứt đều là vết nứt thật.

Hai cách làm ấy đi cùng một hướng: không tưởng tượng, mà ghi lại. Chim được nhìn từ chim thật. Cây được lấy từ cây thật. Chiếc lư hương vì thế giống một bản ghi chép bằng đồng về những gì tồn tại.

Và giữa bản ghi chép ấy là phần duy nhất không nhìn được: hương. Khi lư được đốt, khói sẽ đi ra quanh đôi chim, quanh gốc cây, rồi tan vào phòng. Một thứ vô hình đặt giữa những thứ được làm để nhìn thật kỹ.

Từ Paris tới London

Năm 1878, chiếc lư hương được trưng bày tại Triển lãm Thế giới ở Paris. Đơn vị mang nó tới là Kiryu Kosho Kaisha, một công ty được chính phủ Nhật Bản bảo trợ. Đó là những năm đầu thời Minh Trị, khi Nhật Bản vừa mở cửa và muốn cho thế giới thấy mình bằng chính đồ mỹ nghệ.

Một lư hương cao hơn hai mét không phải là vật dùng hằng ngày. Nó được làm để đứng trong một gian trưng bày lớn, giữa đám đông khách châu Âu, và khiến họ dừng lại. Ở vai trò ấy, nó giống một đại sứ hơn là một đồ dùng.

Sau triển lãm, nhà buôn Siegfried Bing mua lại chiếc lư. Năm 1883, ông bán nó cho V&A với giá 1.586 bảng 7 shilling 2 penny. Theo hồ sơ bảo tàng, khoản mua này cần sự cho phép đặc biệt của Bộ Tài chính Anh. Hiện nó đứng ở phòng 45, Toshiba Gallery.

Chiếc lư hương đáng nhớ vì nó cho thấy hương có thể được dùng để nói điều gì đó lớn hơn một căn phòng. Ở đây, mùi chỉ là cái cớ. Điều được nói ra là tay nghề, là sự quan sát, là một đất nước đang giới thiệu mình. Nhưng ở chính giữa vẫn là một chiếc bát nhỏ, nơi một mẩu hương có thể được đặt vào và cháy lặng lẽ.



Thành viên Penta