Essays · Contemporary Art
Tehching Hsieh. One Year Performance.
Mỗi giờ một lần bấm thẻ. Tóc là chiếc đồng hồ thứ hai.
Tate · Tate
Một năm, mỗi giờ một lần
Tháng Tư năm 1980, trong xưởng của mình ở New York, Tehching Hsieh bắt đầu một việc đơn giản đến mức khó tin. Ông đặt một chiếc máy chấm công như trong nhà máy. Mỗi giờ, đúng giờ, ông bấm một tấm thẻ. Ngày cũng như đêm. Suốt một năm.
Bên cạnh máy chấm công là một máy quay phim 16mm. Mỗi lần bấm thẻ, ông tự chụp một khung hình. Ông mặc một bộ đồng phục kiểu công nhân. Trước khi bắt đầu, ông cạo trọc đầu. Từ đó, tóc mọc tự nhiên, và mỗi khung hình ghi lại mái tóc dài thêm một chút.
Một năm có 8.760 giờ. Hsieh bỏ lỡ 133 lần bấm thẻ. Ông không giấu những lần lỡ ấy. Chúng là một phần của tác phẩm, như những khoảng trống trong một cuốn nhật ký.
Tate hiện lưu tác phẩm dưới dạng những gì còn lại: tờ áp phích, thư từ, ảnh, thẻ chấm công, chính chiếc máy chấm công, máy quay 16mm, cuộn phim màu không tiếng và bộ đồng phục.
Không bao giờ ngủ trọn một giấc
Luật chơi nghe thì nhẹ, nhưng sống theo nó thì rất nặng. Nếu mỗi giờ phải bấm thẻ, người ta không bao giờ ngủ quá một tiếng liền. Không đi xa được. Không quên được. Cả ngày bị chia thành những đoạn bằng nhau, và mỗi đoạn kết thúc bằng một tiếng lách cách của máy.
Trước đó, Hsieh đã dành một năm tự nhốt mình trong một chiếc lồng dựng trong xưởng. Trong cuộc trò chuyện với Marina Abramović được Tate Etc. đăng lại, ông nói khi ở trong lồng là ông đang ngồi tù, và ông muốn tiếp tục ý đó bằng cách dùng máy chấm công để ghi lại thời gian bị giam. Ông cũng nói một năm là đơn vị cơ bản để con người tính đời mình, và cũng là thời gian trái đất đi hết một vòng quanh mặt trời.
Ông thích dùng thời gian thật. Theo lời ông, điều đó cho phép ông sống trong thời gian của nghệ thuật và suy nghĩ tự do. Nghịch lý nằm ở đây: sự tự do ấy đến từ một kỷ luật gần như không tha thứ.
Hãy thử hình dung một ngày bình thường trong năm ấy. Bấm thẻ lúc bảy giờ sáng. Nấu ăn, đọc sách, rồi lại bấm thẻ lúc tám giờ. Chợp mắt, đặt chuông, dậy bấm thẻ lúc chín giờ. Không có việc gì lớn xảy ra. Chỉ có cùng một cử chỉ, lặp lại hai mươi bốn lần mỗi ngày, cho tới khi cử chỉ ấy trở thành nhịp của cả một đời sống.
Sáu phút cho một năm
Những khung hình về sau được ghép thành một bộ phim ngắn. Một năm được nén lại còn khoảng sáu phút. Xem phim, người ta thấy tóc Hsieh mọc lên như cỏ trong một đoạn phim tua nhanh. Gương mặt thay đổi. Có những lúc hình nhảy, vì một lần bấm thẻ đã bị lỡ.
Chính ở đây tác phẩm lộ ra hai thứ thời gian khác nhau. Một bên là thời gian của đồng hồ: đều, cứng, không quan tâm ai đang mệt. Một bên là thời gian của cơ thể: giấc ngủ, cơn đói, những giờ không dậy nổi. 133 lần lỡ là nơi hai thứ ấy va vào nhau.
Nhiều người đọc tác phẩm như một hình ảnh về lao động. Chiếc máy chấm công vốn là đồ vật của nhà máy, nơi thời gian của người làm được mua theo giờ. Hsieh không bán giờ của mình cho ai. Ông chỉ tự bấm, cho chính mình, và biến hành động lặp lại ấy thành tác phẩm.
Ông không giải thích nhiều. Ông cũng thường từ chối lối đọc tác phẩm như chuyện đời riêng. Cái còn lại là một chồng thẻ giấy, một chuỗi ảnh và một câu hỏi rất cũ mà ta vẫn chưa trả lời xong: một đời người được đo bằng gì? Từ năm 1968 đến 1979, On Kawara đã đóng dấu giờ thức dậy lên bưu thiếp. Hai người, hai cách ghi lại cùng một thứ: sự hiện diện, từng giờ, từng ngày.
Contemporary Art