Essays · Contemporary Art
Yayoi Kusama. Infinity Mirrored Room: Filled with the Brilliance of Life.
Giữa vô tận, chỉ có một lối đi.
Tate · Tate
Một con đường qua mặt nước
Tate ghi năm của tác phẩm là 2011/2017. Chất liệu theo bảo tàng: kính tráng gương, gỗ, nhôm, nhựa, gốm và đèn LED. Nó được giới thiệu lần đầu trong triển lãm hồi cố của Kusama tại Tate Modern năm 2012, rồi về sau thuộc bộ sưu tập của Tate.
Bước vào, người xem thấy mình đứng trên một lối đi. Hai bên là mặt nước nông, phẳng, tối. Từ trần, hàng trăm bóng đèn nhỏ treo ở nhiều độ cao, đổi màu theo nhịp. Tường là gương. Trần là gương. Mặt nước lại là một tấm gương nữa, nằm ngang.
Kết quả là một không gian không đo được. Những đốm sáng kéo dài ra mọi phía, lên trên, xuống dưới. Người xem nhìn thấy mình lặp lại vô số lần, nhỏ dần, xa dần, giữa những chùm sáng.
Nhưng lối đi thì không lặp. Nó là thứ duy nhất có hướng. Nó bắt đầu ở cửa và kết thúc ở cửa.
Hai phút trong một căn phòng
Từ tháng 5 năm 2021, Tate Modern mở triển lãm Yayoi Kusama: Infinity Mirror Rooms ở tầng bốn toà Blavatnik. Triển lãm kéo dài đến tháng 4 năm 2024, gần ba năm. Đặt cạnh Filled with the Brilliance of Life là một căn phòng khác, Chandelier of Grief, nơi những chùm đèn pha lê xoay tròn như trong một vũ trụ không đáy.
Mỗi lượt khách có khoảng hai phút trong mỗi căn phòng. Tate cũng ghi rằng Filled with the Brilliance of Life đã được điều chỉnh để xe lăn có thể vào, với đủ chỗ quay đầu.
Chi tiết ấy nghe rất kỹ thuật, nhưng nó nói điều gì đó về tác phẩm. Một căn phòng về vô tận vẫn phải tính đến bề rộng của một chiếc xe lăn, bán kính quay của một bánh xe. Ảo giác lớn đến đâu vẫn nằm trên một cái sàn thật, đo bằng centimet. Vô tận ở đây được đóng bằng gỗ, nhôm, gương, và được tính toán để ai cũng có thể bước vào, dù bằng chân hay bằng bánh xe.
Chấm, lưới và sự tự xoá
Yayoi Kusama sinh năm 1929 ở Matsumoto, Nhật Bản. Từ những năm đầu, bà làm việc với sự lặp lại: chấm tròn phủ kín bề mặt, những mạng lưới mảnh không có điểm dừng. Bà đến New York cuối thập niên 1950, và từ giữa thập niên 1960 bắt đầu dùng gương để nhân những hình lặp ấy ra không gian.
Căn phòng gương là bước kéo dài tự nhiên của những bức tranh lưới. Trên tranh, chấm lặp lại trên mặt phẳng. Trong phòng, ánh sáng lặp lại trong không gian ba chiều, và cơ thể người xem trở thành một chấm nữa trong đó.
Kusama nhiều lần nói về ý tưởng tự xoá mình, để cái tôi tan vào một khung cảnh rộng hơn nó. Đứng trên lối đi, nhìn hình mình lặp lại đến khi không còn phân biệt được, người xem hiểu phần nào điều bà muốn nói.
Sự sống như một nhịp đèn
Cái tên nói về sự sống. Nhưng căn phòng gợi đến cả cái chết. Những đốm sáng lơ lửng trên mặt nước tối có thể là sao, là đom đóm, cũng có thể là những ngọn đèn thả trôi. Chúng sáng lên, rồi tắt, rồi sáng lại ở chỗ khác.
Chính nhịp ấy làm căn phòng sống. Nếu mọi bóng đèn cùng sáng mãi, không gian sẽ thành một bức ảnh. Việc chúng đổi màu, tắt đi, khiến người xem luôn thấy một cảnh hơi khác so với giây trước.
So với The Souls of Millions of Light Years Away, nơi người xem đứng yên trên một bệ nhỏ trong chưa đầy một phút, căn phòng ở Tate cho người ta đi. Chỉ vài bước, trên một lối duy nhất. Nhưng đi giữa vô tận khác với đứng giữa vô tận. Mỗi bước đổi góc nhìn. Mỗi bước, hàng trăm đốm sáng dịch chuyển theo.
Contemporary Art