Essays · Contemporary Art
Bharti Kher. confess.
Những bức tường có tai.
Một căn phòng đứng giữa phòng
confess là một khối gỗ sẫm màu gần như vuông, cao khoảng hai mét, mỗi cạnh đáy khoảng ba mét. Nó trông như một căn phòng nhỏ được dựng bên trong một căn phòng lớn. Có một cánh cửa. Có những ô cửa sổ. Phía trên các bức tường là một hàng lỗ khoét đều nhau. Các chi tiết kiến trúc được chạm nhẹ, đủ để gợi một thứ nội thất cũ, không đủ để chỉ ra một nơi chốn cụ thể.
Bharti Kher, nghệ sĩ sinh năm 1969, làm tác phẩm này trong hai năm 2009 và 2010. Năm 2010, bà và gallery Hauser & Wirth tặng nó cho Tate. Tên tác phẩm viết thường, không in hoa, như một động từ được nói khẽ.
Nhìn từ bên ngoài, khối gỗ gần như trơn. Nó không mời gọi. Người xem phải đi lại gần, cúi xuống, nhìn qua cửa sổ mới thấy được điều nằm bên trong.
Bên trong, những chấm màu
Toàn bộ mặt trong của căn phòng được phủ kín bằng bindi. Bindi là chấm trang sức nhiều phụ nữ và bé gái ở Nam Á và Đông Nam Á đeo trên trán. Kher xếp chúng thành những hoa văn xoáy, dày, nhiều màu, chuyển động như nước chảy quanh một tâm.
Giữa trần treo một bóng đèn duy nhất. Không chụp, không trang trí. Bảo tàng Tate nhận xét rằng chính bóng đèn trần trụi ấy gợi tới một buồng giam, và khả năng của những lời thú tội bị ép buộc.
Như vậy, tên gọi gợi một nơi riêng tư như buồng xưng tội. Bên trong gợi một phòng cưới, đầy màu. Còn ánh sáng gợi một phòng thẩm vấn. Ba hình ảnh chồng lên nhau trong cùng một không gian hẹp, và không cái nào thắng hẳn.
Tate đặt câu hỏi đó cho người xem trong nhãn trưng bày: đây là nơi trú ẩn để người phụ nữ nói điều mình nghĩ, hay một phòng kín nơi lời thú nhận bị ép ra? Tác phẩm không chọn. Nó để cả hai cùng đúng.
Bindi như một thứ chữ
Theo truyền thống Hindu, bindi là dấu son đỏ chấm lên trán, tượng trưng cho con mắt thứ ba, cho sự sáng suốt. Những năm gần đây, nó thành một miếng dán nhiều màu, bán theo vỉ, đeo như phụ kiện thời trang. Kher đứng giữa hai nghĩa ấy. Với bà, bindi là con mắt thứ ba, nối cái thật với cái thiêng.
Bà dùng bindi trong nhiều tác phẩm, trên tranh, trên tượng, dày đặc hàng nghìn chiếc. Trả lời một bài phỏng vấn trên báo The Times of India, bà nói rằng nhờ lặp lại, bà đã biến bindi thành ngôn ngữ riêng. Khi dán ở mặt ngoài, bindi như một lớp da. Khi dán vào mặt trong căn phòng cô dâu của confess, bindi hoạt động như chữ viết.
Đây là điểm đáng dừng lại. Một vật nhỏ, rẻ, đeo hằng ngày, gắn với thân thể phụ nữ, được lặp lại cho tới khi nó thành một bề mặt biết ghi nhớ. Không có câu nào được viết ra. Nhưng căn phòng đầy chữ.
Những dấu hiệu quen thuộc của văn hoá Nam Á có thể được đọc lại theo nhiều cách. Bagh-e Hind của Bharti Lalwani đọc lại những khu vườn trong tranh Mughal và Rajput bằng mùi. Kher đọc lại chấm son trên trán bằng sự lặp lại.
Nhìn qua ô cửa
Cách xem confess quyết định nghĩa của nó. Người xem không được bước vào. Họ đứng ngoài, nhìn qua những ô cửa nhỏ. Họ vừa là khách, vừa là người nghe lén. Căn phòng không mở ra cho họ, họ chỉ được hé nhìn.
Đó là vị trí của người ngoài trước đời sống riêng của một người khác. Ta biết có những điều đang diễn ra trong đó. Ta thấy màu sắc, thấy độ dày của nó. Nhưng lời thú nhận là của người trong phòng, không phải của ta.
Kher không kể người phụ nữ ấy là ai. Không có hình người, không có ảnh, không có đồ đạc. Chỉ có tường, chấm màu và ánh đèn. Sự vắng mặt ấy làm căn phòng nặng hơn. Ai cũng có thể là người từng ở đó.
confess vì thế là một tác phẩm về bề mặt biết giữ. Bề mặt ngoài giữ im lặng. Bề mặt trong giữ tất cả những gì đã được nói.
Contemporary Art