Essays · Photography

Boris Mikhailov. Case History.

Cơ thể giữ lại điều mà thành phố muốn quên.

Boris Mikhailov, Case History: ảnh màu khổ lớn chụp những người vô gia cư ở Kharkiv, tạo dáng giữa khung cảnh thành phố công nghiệp

Trở về một thành phố đã khác

Boris Mikhailov sinh năm 1938 ở Kharkiv, Ukraina, thành phố lớn thứ hai của đất nước này. Ông là một trong những nhiếp ảnh gia quan trọng nhất đến từ khu vực Liên Xô cũ.

Năm 1996, sau một thời gian sống ở nước ngoài, ông trở về Kharkiv. Thành phố đã đổi khác. Biển quảng cáo nước ngoài xuất hiện, một lớp vỏ tư bản mới phủ lên những con phố cũ. Nhưng bên dưới lớp vỏ ấy là một tầng lớp người mới, trước đó gần như không có.

Họ được gọi là bomzhi, những người vô gia cư lâu năm. Họ xuất hiện sau khi Liên Xô tan rã năm 1991, khi hệ thống an sinh cũ biến mất nhanh hơn bất cứ thứ gì có thể thay thế nó. Họ ngủ ngoài trời, sống bên lề những khu công nghiệp, và bị phần còn lại của thành phố cố gắng không nhìn thấy.

Mikhailov quyết định nhìn thấy họ.

Hơn bốn trăm bức ảnh

Case History là bộ ảnh ông thực hiện trong khoảng năm 1997 và 1998, theo niên đại của MoMA. Toàn bộ loạt ảnh gồm hơn bốn trăm tấm. Năm 1999, bộ ảnh được in thành sách.

Mikhailov làm việc theo một cách gây tranh cãi. Ông trả tiền cho những người ông chụp, mua cho họ đồ ăn, đồ uống. Họ biết mình đang được chụp, và họ tạo dáng. Nhiều người cởi bỏ quần áo, để lộ cơ thể với sẹo, vết thương, dấu vết của bệnh tật và bạo lực.

Nhiều tư thế gợi tới hình ảnh tôn giáo quen thuộc trong hội hoạ châu Âu: một người dang tay như trên thập giá, một người ôm người kia như trong những bức Pietà. Sự vay mượn ấy không nhằm tôn vinh, cũng không nhằm chế giễu. Nó đặt những con người bị bỏ rơi vào đúng vị trí mà nghệ thuật xưa dành cho nỗi đau thiêng liêng.

Theo lời Mikhailov, ông đi tìm một cách mới để cho thấy đời sống này, vượt khỏi lối chụp tư liệu thông thường. Sự trần trụi, với ông, là một ẩn dụ cho chính đời sống của họ: không còn gì để che.

Cỡ người thật trên tường bảo tàng

Từ ngày 26 tháng 5 đến ngày 5 tháng 9 năm 2011, MoMA ở New York trưng bày Case History. Đây là lần đầu tiên một bảo tàng Mỹ dành trọn một triển lãm cho loạt ảnh này. Người phụ trách là Eva Respini.

Mười chín bức ảnh được chọn. Mỗi bức cao hơn hai mét, gần bằng người thật. Chúng được ghim ở hai góc trên, hai góc dưới để tự do cong ra khỏi tường. Không khung, không kính. Ảnh được xếp theo trình tự thời gian.

Cách treo ấy làm những bức ảnh trông mỏng manh, gần như tạm bợ. Nó không cho người xem cái khoảng cách an toàn mà khung kính thường mang lại. Người trong ảnh đứng ngang tầm với người xem, và nhìn lại.

Nếu đặt cạnh những bức chân dung của Diane Arbus, ta thấy một câu hỏi chung: chụp người ở bên lề xã hội là cho họ được thấy, hay là lấy đi thêm một thứ gì của họ?

Phẩm giá và sự khó chịu

Case History bị nhiều người chỉ trích. Trả tiền để người ta cởi quần áo trước ống kính, với những người đang không còn gì, là một hành động khó biện hộ. Câu hỏi về sự khai thác luôn đi cùng bộ ảnh.

Nhưng cũng có cách đọc khác. Một số nhà phê bình cho rằng chính việc chụp gần, chụp thẳng, chụp lớn đã trả lại cho những con người này một thứ mà hoàn cảnh đã lấy đi: sự hiện diện. Họ không còn là những hình bóng mờ ở góc phố. Họ chiếm cả một bức tường bảo tàng.

Mikhailov không giải quyết mâu thuẫn ấy, và có lẽ không muốn giải quyết. Case History để người xem ở lại trong sự khó chịu. Tên của bộ ảnh, nghĩa là hồ sơ bệnh án, gợi đúng điều đó: một bản ghi lạnh về tình trạng của một cơ thể xã hội, vào một thời điểm nó đang vỡ ra.



Thành viên Penta