Essays · Photography

Dawoud Bey. Night Coming Tenderly, Black.

Bóng tối vừa là hiểm nguy vừa là nơi che chở.

Dawoud Bey, Night Coming Tenderly, Black: Untitled #17 (Forest), ảnh bạc đen trắng khổ lớn, cây trơ cành đan chéo trong khu rừng đêm màu xám

© Dawoud Bey · Whitney Museum of American Art


Tuyến đường không có đường ray

Underground Railroad không phải một tuyến đường sắt. Đó là tên gọi cho mạng lưới những lối đi, những ngôi nhà, những người giúp đỡ, qua đó người châu Phi bị bắt làm nô lệ ở miền nam nước Mỹ trốn lên phía bắc trong thế kỷ 19. Nhiều người đi tiếp đến Canada, nơi họ được tự do hơn.

Ohio là một chặng quan trọng. Từ Hudson, một thị trấn nhỏ, và Cleveland, những người trốn chạy tìm cách đến bờ hồ Erie. Bên kia hồ là Canada. Mặt hồ là chặng cuối.

Mạng lưới ấy phải vô hình mới tồn tại được. Vì thế phần lớn dấu vết của nó không được ghi lại. Nhiều ngôi nhà, nhiều mảnh đất chỉ được đồn là từng thuộc về tuyến đường. Không có bảng tên. Không có ảnh chụp thời ấy.

Chụp điều không ai chụp được

Dawoud Bey sinh năm 1953 ở New York. Trong nhiều thập niên, ông được biết đến với chân dung: những người trẻ, những cộng đồng người Mỹ gốc Phi, những gương mặt nhìn thẳng. Night Coming Tenderly, Black, thực hiện năm 2017, là một bước rẽ. Trong loạt ảnh này không có người.

Bey chụp những ngôi nhà, cánh đồng, hàng rào, bìa rừng, mặt nước ở Hudson và Cleveland. Những nơi có thể đã là một phần của tuyến đường. Ông hình dung chúng như người trốn chạy từng thấy: vào ban đêm, từ ngoài bóng tối nhìn vào.

Loạt ảnh gồm 25 bức ảnh bạc đen trắng khổ lớn. Bey in chúng rất tối. Những vùng xám và đen chiếm gần hết mặt giấy. Hình chỉ hiện dần ra khi mắt người xem đã quen với bóng tối.

Rừng, số 17

Bảo tàng Whitney ở New York giữ một bức trong loạt: Untitled #17 (Forest). Tờ giấy rộng 48 × 59 inch, khoảng 122 × 150 cm, phần ảnh chiếm 44 × 54 5/8 inch. Đây là bản số 4 trong ấn bản 6 bản, được bảo tàng mua năm 2020.

Trong ảnh là một khu rừng về đêm. Những thân cây trơ cành, đen, đan chéo nhau trên nền xám. Không có đường mòn rõ ràng. Không có ánh đèn. Người xem đứng trước một tấm ảnh rộng một mét rưỡi, và bị bao lấy bởi thứ bóng tối ấy.

Kích thước này không phải để trưng cho lớn. Nó đặt người xem vào đúng vị trí: đứng ở bìa rừng, trong đêm, không biết phía trước là gì.

Không có tấm nào trong loạt ảnh nói rõ ngôi nhà này, cánh đồng kia đã chứa ai, vào đêm nào. Bey không cố chứng minh. Ông không dựng lại sự kiện. Ông chỉ đưa người xem đến đúng những nơi chốn ấy, vào đúng giờ ấy, rồi để trí tưởng tượng làm phần còn lại. Lịch sử ở đây không được kể bằng tư liệu, mà bằng việc đứng im trong bóng tối đủ lâu.

Bóng tối dịu dàng

Tên loạt ảnh mượn từ bài thơ Dream Variations của Langston Hughes, viết năm 1926. Trong thơ Hughes, đêm đến dịu dàng, và màu đen của đêm cũng là màu da của người nói. Bóng tối không phải thứ đáng sợ. Nó là nơi được nghỉ ngơi.

Bey đặt ý thơ ấy cạnh lịch sử. Với người trốn chạy, đêm vừa nguy hiểm vừa cứu mạng. Nguy hiểm vì không thấy đường, vì có kẻ săn đuổi. Cứu mạng vì trong bóng tối, họ không bị nhìn thấy.

Cách in tối, giàu sắc độ, cũng là một lời đáp với nhiếp ảnh gia Roy DeCarava. DeCarava từng chụp đời sống người da đen ở Harlem và các nhạc sĩ jazz trong những bản in xám, đen, trầm, nơi người trong ảnh hiện ra từ bóng tối chứ không bị ánh sáng phơi ra. Bey tiếp nối lối nhìn đó với phong cảnh.

Một loạt ảnh đêm khác, The Other Night Sky của Trevor Paglen, nhìn lên bầu trời để thấy những gì bị giấu. Bey nhìn xuống mặt đất, để thấy những gì đã phải ẩn đi mới sống sót.



Thành viên Penta