Essays · Contemporary Art
Donald Judd. 15 untitled works in concrete.
Vật đứng yên để ánh sáng chuyển động.
Photo: Florian Holzherr; courtesy Chinati Foundation · The Chinati Foundation
Những hộp bê tông trên đồng cỏ
Ở rìa thị trấn Marfa, miền tây Texas, trên một đồng cỏ thấp và khô, có mười lăm nhóm khối bê tông xếp thành một hàng dài. Chúng nằm dọc ranh giới khu đất của Chinati Foundation, bảo tàng mà Donald Judd lập nên trên nền một đồn quân sự cũ, Fort D.A. Russell.
Mỗi khối là một cái hộp rỗng, kích thước 2,5 x 2,5 x 5 mét. Thành hộp là những tấm bê tông dày 25 xen ti mét. Có khối mở hai đầu, có khối kín một phía, có khối được chia đôi bởi một vách ngăn. Các nhóm có số khối khác nhau, đặt theo nhiều cách: thẳng hàng, song song, thành tam giác.
Không có bệ. Không có hàng rào. Không có bảng tên trên từng khối. Chúng nằm thẳng trên đất, như những công trình chưa rõ công dụng mà ai đó đã để lại giữa đồng.
Theo Chinati, đây là những tác phẩm đầu tiên được lắp đặt tại bảo tàng. Chúng được đúc và dựng ngay tại chỗ trong bốn năm, từ 1980 đến 1984, với sự hỗ trợ của Dia Art Foundation.
Một kích thước, nhiều biến thể
Judd là một trong những nghệ sĩ thường được xếp vào dòng tối giản, dù ông không thích cái tên ấy. Tác phẩm của ông quay đi quay lại với những hình khối đơn giản, lặp lại, làm từ vật liệu công nghiệp: thép, nhôm, gỗ dán, bê tông.
Ở các khối bê tông, cách làm ấy rõ nhất. Kích thước ngoài giữ nguyên, nên mắt không bị hút vào sự khác biệt về to nhỏ. Thứ thay đổi là cấu trúc bên trong: chỗ nào mở, chỗ nào đóng, chỗ nào chia ngăn. Và thứ thay đổi nhiều hơn cả nằm ngoài tầm tay nghệ sĩ.
Buổi sáng, nắng xiên qua các ô mở và in những mảng sáng dài lên mặt trong của hộp. Buổi trưa, bóng co lại gần như biến mất. Chiều muộn, bóng kéo dài trên cỏ, nối khối này với khối kia. Người đi dọc hàng khối sẽ thấy khung cảnh phía sau hiện lên qua các ô mở, rồi bị che, rồi lại hiện, như những khung hình nối tiếp.
Không cần đồng hồ. Chỉ cần đứng đủ lâu, người xem biết đã mấy giờ nhờ độ dài của bóng.
Đặt một lần, không dời đi
Năm 1978, Judd bắt đầu tu sửa Fort D.A. Russell với sự hỗ trợ của Dia Art Foundation. Chinati mở cửa cho công chúng năm 1987, như một bảo tàng độc lập, phi lợi nhuận. Ngày nay khu đất rộng 340 mẫu Anh.
Ý tưởng nền của Chinati là tác phẩm nghệ thuật cần được đặt một lần và không bao giờ dời đi. Judd không tin vào kiểu triển lãm ngắn hạn, nơi tác phẩm được đóng thùng, chuyển đi, treo lại trong một căn phòng trắng khác. Ông muốn tác phẩm, kiến trúc và phong cảnh được nghĩ cùng nhau, cố định, để người xem có thể quay lại và thấy chúng vẫn ở đúng chỗ.
Các khối bê tông là minh chứng rõ nhất cho ý ấy. Chúng không thể dời. Chúng nặng, đúc tại chỗ, gắn với đất. Chúng thuộc về đồng cỏ này, ánh sáng này, đường chân trời này.
Phong cảnh được đóng khung
Vùng Marfa rộng và thưa. Đồng cỏ kéo dài tới những dãy núi thấp ở xa, trời gần như lúc nào cũng trong. Trong một không gian như thế, mắt dễ trôi. Các khối bê tông giữ mắt lại. Mỗi ô mở là một cái khung, cắt ra một mảnh phong cảnh vừa đủ để nhìn kỹ.
Điều này làm các khối của Judd gần với những công trình land art cùng thời, như Sun Tunnels của Nancy Holt ở sa mạc Utah, nơi những ống bê tông cũng dùng để đóng khung bầu trời. Nhưng Judd không căn theo hạ chí hay chòm sao. Ông chỉ đặt những khối giống nhau cạnh nhau, và để phần còn lại cho ngày tự làm.
Mười lăm nhóm khối đã đứng đó hơn bốn mươi năm. Cỏ mọc lên rồi úa đi quanh chúng. Bê tông ngả màu theo nắng và mưa. Vật thì gần như không đổi. Chỉ ánh sáng, mỗi ngày, vẽ lại chúng một lần nữa.
Contemporary Art