Essays · Contemporary Art

Fujiko Nakaya. Fog Sculpture #08025 (F.O.G.).

Nghệ sĩ chọn nước. Thời tiết chọn hình.

Fujiko Nakaya, Fog Sculpture #08025 (F.O.G.): sương mù trắng dâng lên từ mặt hồ bên mặt tiền hướng sông của bảo tàng Guggenheim Bilbao

Guggenheim Museum Bilbao · Guggenheim Museum Bilbao


Một hồ nước, một nghìn vòi phun

Cạnh mặt tiền hướng ra sông của bảo tàng Guggenheim Bilbao có một hồ nước. Trong lòng hồ đặt một nghìn vòi phun sương, nối với một hệ thống bơm và động cơ áp lực cao. Đó là Fog Sculpture #08025 (F.O.G.), tác phẩm năm 1998 của Fujiko Nakaya, được đặt làm gắn với dịp khai trương bảo tàng.

Hệ thống chạy mỗi giờ một lần, đúng đầu giờ, trong tám phút. Từ tháng Mười đến tháng Ba, lượt đầu lúc chín giờ sáng, lượt cuối lúc tám giờ tối. Mùa hè, từ tháng Năm đến tháng Tám, sương còn dâng tới mười giờ đêm.

Khi vòi mở, nước bị ép qua những lỗ rất nhỏ, thành những hạt đủ mịn để lơ lửng trong không khí. Sương dâng lên, lan trên mặt hồ, trùm qua lối đi, che dần những mảng tường cong của toà nhà. Tám phút sau, vòi tắt. Sương mỏng dần rồi tan hết.

Ba chữ F.O.G. trong tên vừa là chữ sương trong tiếng Anh, vừa là tên viết tắt của Frank O. Gehry, kiến trúc sư của bảo tàng. Tác phẩm như một lời đáp dành cho toà nhà: một khối kim loại lấp lánh, và một làn hơi nước lúc có lúc không.

Hình dạng do thời tiết quyết định

Nakaya không vẽ trước hình của tác phẩm. Bà chỉ đặt các điều kiện: vị trí vòi, áp lực, thời điểm. Phần còn lại thuộc về khí quyển.

Theo bảo tàng, hình dạng của sương phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết lúc nó được bật. Gió mạnh kéo sương thành những dải mỏng bay về một phía. Ngày lặng gió, sương đứng dày, cao, như một khối bông. Không khí ẩm giữ sương lâu. Không khí khô làm nó tan nhanh.

Nghĩa là không có hai lượt nào giống nhau. Người đứng xem lúc mười giờ sáng và người đứng xem lúc ba giờ chiều không thấy cùng một tác phẩm. Ngay cả một người đứng xem hai lượt liền cũng không.

Vì lịch chạy cố định, tác phẩm còn có một phần ít ai để ý: khoảng chờ. Người biết giờ sẽ đứng bên hồ vài phút trước khi kim đồng hồ chạm đầu giờ, nhìn mặt nước phẳng lặng, và đợi. Sương chưa có, nhưng sự chờ đợi đã là một phần của việc xem. Khi vòi mở, cả đám người cùng lùi lại một bước, rồi lại bước tới.

Người đầu tiên nặn sương

Fujiko Nakaya sinh năm 1933 ở Sapporo, Nhật Bản. Bảo tàng giới thiệu bà là nghệ sĩ đầu tiên làm việc với sương mù như một chất liệu điêu khắc.

Bà cộng tác với Experiments in Art and Technology, thường gọi tắt là E.A.T., một nhóm đưa nghệ sĩ và kỹ sư làm việc cùng nhau. Năm 1970, bà góp phần tạo nên phần sương mù bao quanh Pepsi Pavilion tại Expo '70 ở Nhật Bản. Từ đó, sương trở thành ngôn ngữ chính của bà.

Cách bà làm việc gần với khoa học hơn với điêu khắc truyền thống. Không đục, không đúc, không nặn. Chỉ có nước, áp lực, và sự quan sát kiên nhẫn đối với cách không khí di chuyển ở một nơi cụ thể.

Một toà nhà tan rồi hiện lại

Tác phẩm đáng nhớ không chỉ vì sương đẹp. Nó đáng nhớ vì những gì sương làm với thứ đứng sau nó. Trong tám phút, toà nhà nổi tiếng nhất thành phố mờ đi. Đường viền của nó mất. Người đi bộ trên lối ven sông bỗng thấy mình ở trong một đám mây.

Rồi sương tan, và kiến trúc hiện ra lại. Lần hiện ra ấy khiến người ta nhìn nó kỹ hơn. Một vật quen thuộc, khi biến mất một lúc, được nhìn thấy lần nữa như vật mới.

Nakaya không thêm gì vào Bilbao ngoài nước và thời gian. Mỗi giờ, thành phố được nhắc rằng không khí quanh nó có thật, có độ dày, có hướng đi. Một tác phẩm khác cũng mang sương và thời tiết vào bảo tàng là The weather project của Olafur Eliasson.



Thành viên Penta