Essays · Contemporary Art

Giuseppe Penone. Tree of 12 Metres.

Trong mỗi tấm ván vẫn còn một cái cây.

Giuseppe Penone, Tree of 12 Metres: hai phần của một thanh gỗ xẻ, từ đó hiện ra thân và cành của một cây non được gọt lộ ra

Tate · Tate


Một thanh gỗ, rồi một cái cây

Điểm khởi đầu của Tree of 12 Metres là một thân cây đã bị hạ và xẻ thô thành một thanh dầm vuông vức, loại gỗ công nghiệp dùng trong xây dựng. Không còn vỏ, không còn cành, chỉ còn một khối gỗ thẳng.

Giuseppe Penone cầm đục và bắt đầu gọt. Ông không theo một bản vẽ. Ông theo mắt gỗ. Mỗi mắt gỗ là chỗ một cành từng mọc ra. Lần theo chúng, lột dần từng vòng tuổi, Penone tìm đến lõi hẹp của thân cây và những cành non đang phát triển.

Mục đích là đưa cái cây trở về hình dạng nó từng có ở một giai đoạn sớm hơn trong đời. Không phải cây lúc bị chặt, mà cây của nhiều năm trước đó, khi nó còn mảnh và còn nhỏ.

Thứ hiện ra vừa là tác phẩm điêu khắc, vừa là một quá trình tự nhiên vốn bị giấu trong gỗ, nay được nhìn thấy.

Hai nửa, một nửa lộn ngược

Phiên bản ở Tate được làm từ năm 1980 đến 1982. Khi dựng lên, nó cao hơn sáu mét. Penone chừa lại hai đầu thanh dầm không gọt, để phần trên và phần dưới của cái cây vẫn còn bị giam trong khối gỗ vuông.

Thanh gỗ được cắt đôi ở chính giữa chiều dài. Mỗi nửa đứng trên một đế là phần dầm còn nguyên. Vì vậy phần ngọn của cái cây bị lộn ngược: nó mọc từ trên xuống, như đang chìm trở lại vào khúc gỗ.

Người xem đứng giữa hai nửa và thấy cùng lúc hai trạng thái. Chỗ này là gỗ xẻ, có cạnh thẳng, có vết cưa. Chỗ kia là cây, có đường cong, có cành. Ranh giới giữa hai thứ là đường đục của Penone.

Tate mua tác phẩm năm 1989. Tên gốc tiếng Ý là Albero di 12 metri.

Từ năm 1969

Penone sinh năm 1947 và gắn với Arte Povera, phong trào Ý cùng thời với những lều tuyết của Mario Merz. Ông làm cái cây đầu tiên trong loạt Albero, tức Cây, năm 1969.

Năm 1970, hai Cây 12 mét được làm như những buổi trình diễn, một ở Moderna Museet tại Stockholm, một ở Aktionsraum tại Munich. Những cây đầu tiên ấy vẫn dính một phần vào thanh gỗ, nổi lên như phù điêu, và được đặt nằm ngang hoặc dựa chéo vào tường.

Làm nhiều hơn, Penone gọt được những thanh dầm dày hơn, chứa trọn lõi cây, và cắt bỏ hết phần gỗ đỡ để cái cây đứng thẳng một mình. Đầu những năm 1980, ông bắt đầu chừa những đoạn dầm ngắn làm đế, từ đó cây non vươn lên. Tree of 12 Metres ở Tate thuộc giai đoạn này.

Thời gian của cây, thời gian của tay

Vào lúc nhiều nghệ sĩ rời bỏ những kỹ thuật điêu khắc truyền thống, Penone chọn một cách làm có lẽ cổ nhất: đục đẽo. Nhưng ông không dùng nó để tạo hình người hay vật. Ông dùng nó để đi ngược.

Penone từng nói điều khiến ông tò mò nhất là mối quan hệ giữa thời gian thật của sự sinh trưởng và thời gian riêng của việc lột gỗ. Một cái cây mất hàng chục năm để lớn thêm từng vòng. Người điêu khắc lấy lại những năm ấy bằng tay, từng lớp một, theo nhịp của riêng mình. Hai thứ thời gian chạm nhau trên cùng một khối gỗ.

Ông cũng nói mỗi cánh cửa, mỗi mặt bàn, mỗi khung cửa sổ, mỗi tấm ván đều chứa hình một cái cây. Vì vậy mỗi lần gọt là một lần tìm ra một cái cây mới, một câu chuyện mới, không phải sự lặp lại.

Tate đọc tác phẩm như một cái nhìn về quan hệ giữa công nghiệp và tự nhiên: ngay trong một thế giới đã công nghiệp hoá, vẫn có thể đối xử với vật liệu một cách tinh tế. Thanh dầm là sản phẩm của nhà máy cưa. Cái cây bên trong không hề biến mất. Nó chỉ chờ. Chờ một người đủ kiên nhẫn để lần theo từng mắt gỗ, và đủ tin rằng bên trong khối vuông vẫn còn một hình dạng sống.



Thành viên Penta