Essays · Photography
Graciela Iturbide. Juchitán de las Mujeres.
Một nơi chốn được nhớ qua những người giữ nó.
Courtesy the artist · Aperture
Một lời mời đến eo đất
Juchitán là một thị trấn trên eo đất Tehuantepec, bang Oaxaca, miền nam Mexico. Đây là một trung tâm của văn hoá Zapotec, và từ lâu là biểu tượng cho những cuộc đấu tranh của các cộng đồng bản địa ở Mexico.
Năm 1979, hoạ sĩ Francisco Toledo, người gốc Juchitán, mời Graciela Iturbide đến đó để làm một triển lãm cho Casa de la Cultura của thị trấn. Iturbide nhận lời. Chuyến đi ấy mở ra một loạt ảnh bà theo đuổi trong gần mười năm, từ 1979 đến 1989.
Iturbide sinh ra ở Mexico City. Bà học nhiếp ảnh với Manuel Álvarez Bravo, bậc thầy của nhiếp ảnh Mexico thế kỷ 20. Qua ông, bà quan tâm đến đời sống của các nền văn hoá bản địa trong nước mình. Juchitán là nơi mối quan tâm ấy trở thành một thực hành dài hơi.
Những người phụ nữ ở giữa
Ở Juchitán, phụ nữ nắm giữ những phần quan trọng của đời sống kinh tế và nghi lễ. Họ buôn bán ở chợ, đứng ở trung tâm các lễ hội, giữ nhịp cho cả thị trấn. Iturbide chọn họ làm trung tâm. Tên loạt ảnh nói thẳng điều đó: Juchitán của những người phụ nữ.
Bà chụp họ ở chợ, trong các buổi lễ, trong nhà, ngoài đường. Bà không đến rồi đi. Bà ở lại, quay lại, kết bạn. Về sau bà kể rằng Juchitán là một trong những nơi bà thấy hạnh phúc nhất, vì những tình bạn ở đó, và có những người trong ảnh vẫn đến thăm nhà bà nhiều năm sau.
Nhiều bức ảnh ra đời từ chính sự tin cậy ấy. Bức Magnolia được chụp trong một quán rượu. Người trong ảnh thấy Iturbide cầm máy và tự gọi bà lại, bảo bà chụp mình. Người được chụp chủ động bước vào khung hình.
Đức Mẹ của những con kỳ nhông
Bức ảnh nổi tiếng nhất của loạt này là Nuestra Señora de las Iguanas, chụp năm 1979. Người phụ nữ trong ảnh là Zobeida Díaz, một người bán kỳ nhông ở chợ Juchitán. Trên đầu bà là những con kỳ nhông còn sống, xếp thành một vòng như vương miện.
Iturbide kể rằng bà chụp Zobeida mười hai kiểu, và chỉ một kiểu dùng được. Đó là tấm duy nhất những con kỳ nhông cùng ngẩng đầu, như thể chúng cũng đang tạo dáng.
Tên bức ảnh mượn cách gọi dành cho Đức Mẹ. Một người bán hàng ở chợ được đặt ngang hàng với một hình tượng thiêng. Không có gì trong ảnh được dựng. Chỉ có một người phụ nữ, một buổi chợ, và một giây mà mọi thứ tình cờ đứng đúng chỗ.
Bức ảnh về sau đi rất xa khỏi khu chợ nơi nó ra đời. Bản in của nó nằm trong bộ sưu tập của SFMOMA ở San Francisco, National Gallery of Art ở Washington, Bảo tàng Brooklyn và nhiều nơi khác. Một khoảnh khắc ở chợ Juchitán trở thành một trong những hình ảnh được nhận ra nhiều nhất của nhiếp ảnh Mexico.
Juchitán của tôi
Loạt ảnh từng bị phê bình là không chụp một Juchitán đích thực. Iturbide đáp lại rằng đây không phải Juchitán, đây là Juchitán của bà. Câu trả lời ấy thẳng thắn hơn nhiều tác phẩm tư liệu tự nhận mình khách quan.
Bà không giả vờ đứng ngoài. Bà nhìn bằng mắt của một người được mời, một người bạn, một người từ thành phố đến. Những tấm ảnh mang dấu vết của vị trí ấy, và không che giấu nó.
Điều đáng nhớ ở Juchitán de las Mujeres là sự thành thật về điểm nhìn. Một cách làm gần với nó là Acts of Appearance của Gauri Gill, nơi nhiếp ảnh gia cũng ở lại lâu với một cộng đồng và để người trong ảnh cùng quyết định mình hiện ra thế nào.
Photography