Essays · Modern Art
Hélio Oiticica. Tropicália, Penetrables PN 2 'Purity is a myth' and PN 3 'Imagetical'.
Không nhìn từ ngoài. Bước vào, chân trần.
Tate · Tate
Một khu vườn để bước vào
Tropicália là một môi trường, không phải một vật treo tường. Theo hồ sơ của Tate, khi dựng lên nó trải dài khoảng mười hai mét. Chất liệu gồm khung gỗ, vải bông, tấm nhựa, thảm, vải nylon, rễ hoắc hương, thanh quế, cát, cây, kim loại, đất nung, gạch và nhiều thứ khác.
Khách bước vào một lối đi phủ cát và sỏi, có cây nhiệt đới hai bên. Giữa lối đi là hai cấu trúc mà Oiticica gọi là Penetrables, những căn lều có thể đi xuyên qua. PN 2 mang tên Purity is a myth, sự thuần khiết là một huyền thoại. PN 3 mang tên Imagetical.
Những căn lều ấy gợi đến kiến trúc tạm của các khu nhà trên đồi ở Rio de Janeiro: khung gỗ, vách vải, lối đi hẹp và ngoằn ngoèo. Bên trong tối dần. Ở cuối PN 3, trong bóng tối, là một chiếc tivi đang bật.
Oiticica làm tác phẩm trong hai năm 1966 và 1967. Nó được trưng bày lần đầu năm 1967 ở Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại Rio de Janeiro, trong triển lãm Nova Objetividade Brasileira. Bản dựng ban đầu còn có vẹt sống.
Người xem thành người tham dự
Hélio Oiticica sinh năm 1937 ở Rio. Cuối thập niên 1950, ông ở trong nhóm Tân Cụ thể của Brazil, cùng Lygia Clark và Lygia Pape. Nhóm này muốn kéo nghệ thuật trừu tượng ra khỏi mặt tranh, đưa màu sắc và hình khối vào không gian, rồi vào thân thể người xem.
Oiticica đi theo hướng ấy đến cùng. Ông làm Parangolés, những tấm áo choàng màu để người ta mặc vào và nhảy. Ông gắn bó với trường samba Mangueira, học nhảy ở đó, và thấy trong những khu nhà trên đồi một kiểu kiến trúc sống, luôn thay đổi.
Tropicália gom tất cả vào một khu vườn. Người xem không đứng ngoài để ngắm. Họ bỏ giày, cảm nhận cát và sỏi dưới chân, cúi người chui qua vải, ngửi mùi rễ và gỗ, nghe tiếng bước của chính mình. Tác phẩm chỉ hoàn tất khi có người đi qua nó.
Hình ảnh nhiệt đới và chiếc tivi
Cái tên Tropicália chơi với hình ảnh nhiệt đới mà thế giới vẫn gán cho Brazil: vẹt, cây cọ, cát, màu sắc rực. Oiticica dựng lại đúng những hình ảnh đó, nhưng đặt chúng quanh những căn lều của khu nghèo, và kết thúc lối đi bằng một màn hình tivi.
Chiếc tivi ở cuối PN 3 là một chi tiết lạnh. Sau cát, cây, mùi đất, người xem gặp một hình ảnh phát ra từ máy. Thiên nhiên nhiệt đới và truyền thông hiện đại đứng trong cùng một căn lều. Tên của PN 2 như một lời nhắc: không có thứ nhiệt đới thuần khiết nào cả.
Năm 1968, nhạc sĩ Caetano Veloso lấy tên tác phẩm đặt cho một bài hát của mình. Từ đó Tropicália trở thành tên của cả một phong trào trong âm nhạc và văn hoá Brazil cuối thập niên 1960, đan nhạc dân gian với nhạc điện, đặt truyền thống cạnh hiện đại.
Oiticica mất năm 1980. Tate mua Tropicália năm 2007, cũng là năm Tate Modern mở triển lãm lớn về ông, The Body of Colour.
Vì sao đáng nhớ
Tropicália cho thấy một tác phẩm có thể được làm từ những thứ rất gần: cát, cây, vải, gia vị. Nó không cần người xem hiểu lý thuyết. Nó cần người xem có mặt bằng cả thân thể.
Cùng năm 1967, Lygia Clark làm Máscaras sensoriais, những chiếc mặt nạ có mùi. Hai người bạn, hai hướng khác nhau: Clark thu các giác quan vào sát khuôn mặt, Oiticica mở chúng ra thành cả một khu vườn. Cả hai tin rằng mùi, tiếng và bề mặt dưới chân cũng là ngôn ngữ của nghệ thuật.
Modern Art