Essays · Olfactory Art

Incense Burner in the Form of a Duck.

Con chim không kêu. Nó thở ra mùi.

Lư hương sứ thanh bạch đời Tống: con chim nước đậu trên bông sen hai tầng cánh, đặt trên chân đế chia múi

The Art Institute of Chicago, Gift of Russell Tyson · The Art Institute of Chicago


Một con chim trên bông sen

Art Institute of Chicago giữ một lư hương đời Tống, thế kỷ 12, cao 19,1 cm, đường kính 15,1 cm. Tên bảo tàng đặt là lư hương hình con vịt. Trong phần mô tả, họ dùng một chữ rộng hơn: một con chim nước.

Cấu tạo của nó đọc được từ dưới lên. Dưới cùng là chân đế chia múi, nâng một cái bồn. Trong bồn là một bông sen, cánh nhỏ và nhọn xếp thành hai tầng, trông như một búp atisô đang hé. Trên bông sen, một con chim nước được nặn và khắc tỉ mỉ đứng yên.

Khi đốt, hương nằm bên dưới. Khói thơm đi ra từ mỏ chim, và từ hai lỗ nhỏ khoan giữa hai chân nó. Như vậy con chim không chỉ là trang trí trên nắp. Nó là đường thoát của mùi.

Vật được tặng cho bảo tàng bởi Russell Tyson, cùng người đã tặng lư hương ba chân bằng đất Nghi Hưng của Trần Minh Viễn. Hai lư cách nhau năm thế kỷ, cùng nằm trong một bộ sưu tập.

Sứ thanh bạch từ Cảnh Đức Trấn

Chất liệu không phải đồng. Bảo tàng ghi rõ: sứ thanh bạch, trang trí đúc khuôn và khắc dưới men. Thanh bạch, tiếng Trung là qingbai, nghĩa là xanh nhạt và trắng. Men mỏng, trong, ngả sắc xanh ở những chỗ đọng dày, như chỗ nước sâu hơn trong một cái ao.

Theo bảo tàng, những món có chất lượng đặc biệt như chiếc lư này được cho là từ các lò ở Cảnh Đức Trấn, phía đông nam tỉnh Giang Tây. Về sau, Cảnh Đức Trấn trở thành trung tâm gốm sứ hàng đầu của Trung Hoa. Ở thế kỷ 12, nơi ấy đã làm được những vật mỏng và tinh như thế này.

Men thanh bạch hợp với đề tài. Chim nước, bông sen, và một lớp men có màu của nước. Người làm không cần tô vẽ thêm. Chất liệu đã mang sẵn khung cảnh.

Việc chọn sứ thay cho kim loại cũng làm thay đổi cách vật đứng trong phòng. Đồng thì nặng và tối. Sứ thanh bạch thì sáng, gần như đón ánh sáng vào trong. Một làn khói xám nhạt đi ra từ một con chim màu nước: mọi thứ đều nhẹ.

Có một chi tiết nhỏ nữa. Con chim được khắc tỉ mỉ, không chỉ đúc khuôn. Nét dao đi trước, men phủ sau. Ở đồ thanh bạch, men thường đọng vào những đường khắc thành vệt xanh đậm hơn. Nhìn gần, hình khắc hiện lên nhờ chính độ dày mỏng của lớp men, không nhờ màu vẽ.

Mùi hương của người có học đời Tống

Bảo tàng đặt chiếc lư vào một bối cảnh xã hội cụ thể. Sự thanh nhã kín đáo của nó phản ánh gu của giới tinh hoa văn hoá đời Tống: người trong triều, và cả những tầng lớp mới giàu có, có học, gồm thương nhân và quan lại.

Theo phần mô tả, các nhà thơ và hoạ sĩ đời Tống ca ngợi hương vì nó giúp khơi dậy hứng sáng tác. Giới sành chơi thì quý những đồ dùng đi kèm việc đốt hương như đồ nội thất sang trọng trong nhà. Mùi hương không chỉ ở chùa. Nó vào phòng đọc sách, phòng khách, bàn làm việc.

Chiếc lư hình chim là một vật của không gian ấy. Nó không lớn. Nó không đòi nghi lễ. Nó muốn được đặt ở chỗ người ta ngồi lâu, để khói đi ra chậm, đều, từ một cái mỏ nhỏ.

Penta để ý rằng trong vật này, mùi hương được giao cho một sinh vật. Không phải cho một ngọn núi, một cái tháp hay một hoạ tiết trừu tượng. Một con chim, loài biết bay, biết thở. Người đời Tống dường như muốn khói có một nguồn gốc sống, dù chỉ là tưởng tượng.

Ý tưởng ấy không dừng ở đời Tống. Ba thế kỷ sau, những người thợ đúc đầu đời Minh làm một lư hương hình ngỗng bằng đồng, cũng để khói đi ra từ mỏ. Chất liệu khác, kích thước khác. Hơi thở thì vẫn vậy.



Thành viên Penta