Essays · Olfactory Art

Ja'far ibn Muhammad ibn 'Ali. Incense Burner of Amir Saif al-Dunya wa'l-Din ibn Muhammad al-Mawardi.

Một con sư tử không gầm. Nó thở ra khói thơm.

Incense Burner of Amir Saif al-Dunya wa'l-Din ibn Muhammad al-Mawardi: lư hương đồng hình sư tử cỡ lớn, thân chạm khắc và xuyên lỗ, có dải chữ Ả Rập, Khorasan, 1181 đến 1182

The Metropolitan Museum of Art, Rogers Fund, 1951 (Open Access, public domain) · The Metropolitan Museum of Art


Một con sư tử để đốt hương

Trong phòng trưng bày nghệ thuật Hồi giáo của Bảo tàng Metropolitan ở New York có một con sư tử bằng đồng. Nó cao 85,1 cm, dài 82,6 cm, nhưng chỉ rộng 22,9 cm. Một dáng thú đứng nghiêng, mỏng, như được cắt ra từ một tấm hình rồi dựng lên.

Đó là một chiếc lư hương. Met ghi kỹ thuật làm: đúc, chạm khắc, chạm nổi, xuyên lỗ. Đầu sư tử có thể tháo ra, để người dùng bỏ than và hương vào bụng nó. Thân và cổ được khoét lỗ để khói thơm thoát ra ngoài. Nói cách khác, con thú được làm ra để thở.

Met xếp nó vào nhóm tác phẩm tiêu biểu của bảo tàng. Lý do được nêu rõ: cỡ lớn khác thường, hoạ tiết chạm tinh xảo, và những dải chữ Ả Rập chạy quanh thân, cho biết tên người đặt làm, tên người làm, và năm làm ra.

Hiện vật được bảo tàng mua năm 1951, bằng quỹ Rogers. Hồ sơ ghi nơi tìm thấy: tàn tích Kariz, gần Taybad, vùng Khorasan, Iran.

Tên người được khắc lên thân

Nhiều đồ vật cổ đi qua thời gian mà không còn tên ai. Chiếc lư này thì ngược lại. Nó mang tên của hai người.

Người làm: Ja'far ibn Muhammad ibn 'Ali. Người đặt làm: một vị amir, tức một người có chức quyền, tên là Saif al-Dunya wa'l-Din ibn Muhammad al-Mawardi. Bảo tàng đặt tên cho hiện vật theo người đặt, không theo người làm. Chiếc lư là của ông ấy.

Năm được ghi theo lịch Hồi giáo: năm 577 Hijra, tương ứng khoảng năm 1181 đến 1182 theo lịch phương Tây. Một chiếc lư hương thời trung đại có năm ghi rõ trên thân là điều không nhiều. Nó cho các nhà nghiên cứu một điểm neo chắc chắn để so với những đồ đồng khác cùng vùng.

Penta để ý rằng chữ được đặt trên chính bề mặt sẽ nóng lên khi lư được dùng. Khi than cháy trong bụng sư tử, tên người đặt, tên người thợ cũng ấm lên theo. Chữ và khói ở cùng một chỗ.

Khorasan thế kỷ 12

Năm 1181, Khorasan, vùng đất nay trải qua đông bắc Iran, một phần Afghanistan và Turkmenistan, nằm trong thế giới Hồi giáo nói tiếng Ba Tư, nơi các triều Seljuk đã để lại dấu ấn lớn. Đây là một vùng có nghề đồ đồng phát triển, với chân đèn, bình, chậu, lư hương được chạm khắc dày đặc.

Lư hương hình thú không phải hiếm trong đồ đồng Iran thời này. Người thợ dùng hình sư tử, chim, những con vật khác, và biến bụng của chúng thành chỗ chứa lửa. Điều làm chiếc lư ở Met đứng riêng ra là cỡ của nó: một con thú gần bằng thật, không phải món đồ nhỏ đặt trên bàn.

Đốt hương trong thế giới Hồi giáo trung đại gắn với sự tiếp đón, với sạch sẽ, với sự sang trọng trong nhà. Một chiếc lư cỡ này nhiều khả năng được đặt trên sàn, giữa một không gian rộng, nơi khói có thể lan ra quanh những người ngồi quanh nó. Hồ sơ của Met không nói chính xác nó từng đứng ở đâu, nên Penta dừng ở đó.

Cùng một câu hỏi, hơn sáu thế kỷ sau, ở Paris, Claude Galle trả lời bằng một lư xông hương đồng mạ vàng cao gần một mét. Hai nơi, hai thời, cùng một ý muốn: cho khói một thân thể xứng với căn phòng.

Hôm nay con sư tử đứng trong phòng số 453 của Met. Bụng nó rỗng, không còn than. Những lỗ khoét trên thân giờ chỉ để ánh đèn đi qua, và mắt người xem nhìn vào khoảng tối bên trong.



Thành viên Penta