Essays · Olfactory Art
Luiza Gottschalk. Glade: To Touch Painting.
Một khu rừng chỉ mở ra khi ta chạm vào.
Olfactory Art Keller · Olfactory Art Keller
Sáu bức tranh được phép chạm
Mùa xuân năm 2022, từ ngày 10 tháng 3, Olfactory Art Keller ở New York treo sáu bức tranh của Luiza Gottschalk, nữ họa sĩ người Brazil. Cả sáu vẽ cảnh rừng. Và cả sáu đều có mùi.
Mùi không được xịt lên tranh, cũng không toả ra từ máy khuếch tán trong phòng. Nó nằm trong lớp sơn. Muốn ngửi, người xem phải làm điều mà mọi bảo tàng đều cấm: chạm vào bức tranh. Ngón tay miết lên bề mặt, mùi được giải phóng.
Tên triển lãm nói rõ điều đó: Glade: To Touch Painting. Glade là khoảng trống giữa rừng. To Touch Painting là lời mời, và cũng là một định nghĩa khác về việc xem tranh.
Bốn mùi của một khu rừng
Gottschalk phát triển bốn mùi cùng sự trợ giúp của người có chuyên môn. Tên của chúng đơn giản như tên của thời tiết: đêm ẩm, rừng khô, cam chanh và đồng cỏ.
Đêm ẩm tươi và ẩm. Rừng khô gợi mùi cỏ khô đã bị giẫm lên. Cam chanh có vị trái cây. Đồng cỏ ấm và sống động. Bốn mùi không cố tái tạo một khu rừng có thật nào. Chúng giống bốn khoảnh khắc trong một lần đi bộ: lúc trời vừa tối, lúc đi qua một bãi cỏ nắng, lúc bẻ một quả chín, lúc ra tới chỗ trống.
Người xem đi từ bức này sang bức kia, chạm, ngửi, và dần dựng lại khu rừng trong đầu mình. Nguồn triển lãm mô tả rằng khi được chạm, những bức tranh tràn ra khỏi khung vải và bao lấy người xem.
Từ xưởng vẽ đến bảo tàng quốc gia
Sáu bức tranh ra đời trong thời gian Gottschalk làm nghệ sĩ lưu trú tại International Studio & Curatorial Program ở New York năm 2021. Đó là giai đoạn bà tìm hiểu mùi hương như một cách mở rộng cách người xem cảm nhận hội họa của mình.
Glade là triển lãm cá nhân đầu tiên của bà ở New York. Cùng thời gian, ở Brasília, Bảo tàng Quốc gia Cộng hòa Brazil đang trưng bày một triển lãm khác của bà tên Clareira. Clareira trong tiếng Bồ Đào Nha cũng có nghĩa là khoảng trống giữa rừng.
Hai triển lãm cùng tên, ở hai thành phố cách nhau hàng nghìn cây số. Một ở bảo tàng lớn của một thủ đô. Một ở một phòng trưng bày nhỏ trong khu Chinatown của Manhattan, nơi người xem được mời đưa tay ra.
Khi ngón tay trở thành con mắt thứ ba
Hội họa phương Tây từ lâu được dạy như một nghệ thuật của mắt. Người xem đứng cách một khoảng, nhìn, suy nghĩ. Mọi giác quan khác bị gác ngoài cửa. Ở nhiều bảo tàng, có cả một sợi dây hay một vạch sơn trên sàn để nhắc điều đó.
Gottschalk không phá bỏ hội họa. Tranh của bà vẫn là tranh, có màu, có bố cục, có cảnh rừng để nhìn. Bà chỉ thêm một lối vào. Ngón tay chạm, mũi nhận, và mắt nhìn lại theo một cách khác. Một khoảng xanh trên tranh sẽ khác đi khi người xem vừa ngửi thấy mùi cỏ khô từ chính nó.
Có một điều nhỏ nữa. Mỗi lần chạm là một lần trao đổi. Người xem lấy đi một chút mùi trên đầu ngón tay, và để lại trên mặt tranh một chút hơi ấm, một dấu vân tay mờ. Sau nhiều tuần, bề mặt của những bức tranh này không còn y như ngày khai mạc. Chúng mang dấu của tất cả những người đã đến gần. Một bức tranh bình thường cố giữ mình nguyên vẹn. Tranh của Gottschalk chấp nhận thay đổi theo từng người xem.
Nghệ thuật khứu giác từng có những bức tranh giấu mùi, như những bức tranh vô hình của Peter de Cupere, nơi phải cào lên bề mặt mới ngửi được nghĩa của tựa đề. Gottschalk dịu dàng hơn. Không cần cào. Chỉ cần chạm. Và khu rừng mở ra.
Olfactory Art