Essays · Photography
Mark Power. The Shipping Forecast.
Một cái tên nghe mãi thì thành một nơi, dù chưa từng đến.
© Mark Power · Magnum Photos
Một bản tin đọc bốn lần mỗi ngày
The Shipping Forecast là bản tin thời tiết biển phát trên BBC Radio 4, bốn lần mỗi ngày. Nó dành cho tàu thuyền quanh quần đảo Anh. Mặt biển được chia thành 31 vùng, mỗi vùng một cái tên. Người đọc lần lượt đi qua từng vùng, báo hướng gió, sức gió, tầm nhìn, theo một khuôn cố định.
Bản tin có từ thế kỷ mười chín. Năm 2017, Radio 4 đánh dấu 150 năm của nó. Qua nhiều thế hệ, bản tin trở thành một phần của đời sống Anh, vượt xa người đi biển. Nhiều người nghe nó mà không cần biết gió cấp mấy. Họ nghe vì nhịp đọc, vì những cái tên, vì cảm giác đều đặn của nó vào cuối ngày.
Những cái tên ấy có một sức gợi riêng. Dover, Thames, Humber, Tyne, những dòng sông và bến cảng quen thuộc. Fair Isle, Hebrides, Malin, những vùng xa phía bắc. German Bight, South Utsire, Trafalgar, những vùng nằm sát bờ các nước khác. Southeast Iceland, xa tít phía trên.
Mark Power, nhiếp ảnh gia người Anh, đặt ra một câu hỏi đơn giản: những nơi mang các cái tên ấy thật sự trông ra sao? Ai cũng nghe tên, nhưng rất ít người từng đứng ở đó.
Bốn năm theo 31 cái tên
Power quyết định đi đến tất cả 31 vùng. Dự án kéo dài khoảng bốn năm, kết thúc năm 1996. Ông chụp bằng phim đen trắng.
Lúc đầu ông tự bỏ tiền, vì các đơn xin tài trợ đều bị từ chối. Ba năm sau khi bắt đầu, ông nhận giải Mosaique dành cho nhiếp ảnh châu Âu ở Luxembourg. Khoản tiền ấy giúp ông đi nốt những vùng còn lại, dựng một triển lãm có kèm phần âm thanh, và góp vốn in cuốn sách đầu tiên của mình.
Cách chú thích là điểm then chốt của bộ ảnh. Dưới mỗi tấm, Power đặt lời dự báo lúc sáu giờ sáng của đúng ngày ông chụp. Tên vùng, hướng gió, tầm nhìn. Ngôn ngữ khô, kỹ thuật, đọc lên như một bài kinh quen.
Và bức ảnh thường không khớp với lời ấy. Ảnh không phải cảnh sóng lớn hay tàu vượt bão. Đó là những bãi biển gần như vắng, một người đứng nhìn ra khơi, một góc cảng, một khu nghỉ mát ngoài mùa, những dấu vết con người bên mép nước.
Phong cảnh của trí tưởng tượng
The Shipping Forecast đặt ra một câu hỏi thú vị: làm sao chụp một nơi vốn chỉ tồn tại như một cái tên? Nhiều vùng trong bản tin là biển khơi, không có bờ để đứng. Power phải tìm điểm gần nhất trên đất liền, hay một hòn đảo, hay một bến cảng mang tinh thần của vùng ấy.
Vì vậy bộ ảnh không phải một bản đồ chính xác. Nó là một bản đồ của cảm giác. Mỗi tấm ảnh là câu trả lời của một người cho cái tên đã nghe cả đời.
Bộ ảnh cũng nói về nước Anh. Một đảo quốc, nhìn từ mép nước của chính nó. Những con người nhỏ bé trước biển lớn. Một nỗi nhớ nhà dành cho một nơi chưa ai rời đi. Nhiều người xem nhận ra trong ảnh một thứ họ đã cảm thấy nhưng chưa từng thấy.
Cuốn sách do Zelda Cheatle Press in năm 1996, bán hết nhanh và được in lại hai lần trong năm sau. Nhiều năm sau, bộ ảnh được tái bản và trưng bày lại, trong đó có một triển lãm ở Ipswich năm 2018.
Vì sao đáng nhớ
The Shipping Forecast cho thấy một bộ ảnh có thể bắt đầu từ âm thanh. Không phải từ một cảnh đã thấy, mà từ một giọng đọc đã nghe.
Đặt cạnh những đường chân trời trong Seascapes của Hiroshi Sugimoto, ta thấy hai cách nhìn biển rất khác nhau. Sugimoto xoá mọi dấu vết con người, chỉ giữ nước, trời và đường phân cách. Power làm ngược lại: ông chụp biển qua con người đứng bên nó, qua bến cảng, qua giọng nói trên radio.
Một cái tên có thể là một nơi chốn. Chỉ cần được gọi đủ nhiều lần, bằng một giọng đủ bình thản.
Photography